In een detentiecentrum voor te deporteren immigranten in de Amerikaanse staat Georgia wordt bij vrouwen ongemerkt hun baarmoeder verwijderd. Dat beweert een klokkenluidster die er heeft gewerkt.
Degene die deze praktijken aan het licht heeft gebracht is verpleegster Dawn Wooten, die drie jaar werkte in het centrum. Zij diende gisteren een klacht in tegen het Irwin County Detention Center, dat door een privébedrijf wordt gerund.
Ze beschuldigt het centrum van verwaarlozing, slordige omgang met veiligheidsvoorschriften rond het coronavirus en onhygiënische toestanden. Ook vertelt ze dat immigranten die zich uitspreken tegen de barre omstandigheden in een isoleercel worden gegooid.
Een arts zou zelfs bij veel vrouwen de baarmoeder hebben verwijderd, zonder dat de vrouwen dit wisten. Een vrouwelijke migrant vergelijkt dit met medische experimenten in een concentratiekamp. Het zou vooral gaan om Hispanic vrouwen.
Mensenrechtenadvocaat Azadeh Shahshahani zegt dat het detentiecentrum onmiddellijk moet worden gesloten. Hij zal de getuigenissen gebruiken en in een zaak aan het Amerikaanse Congres en aan de Verenigde Naties voorleggen. Volgens de advocaat is ‘het opleggen van maatregelen om geboorten binnen de groep te voorkomen’ een vorm van genocide.
Gisteren begon de rechtszaak tegen 25 mensen die journaliste en columniste Clarice Gargard hebben beledigd en bedreigd omdat ze ageert tegen Zwarte Piet. Gargard legde een verklaring af die is gepubliceerd door het online medium Lilith.
In haar statement zegt Gargard dat racisme en bedreigingen geen mening zijn, maar regelrechte haat: ‘Je mag het met me oneens zijn, me tegenspreken, je tegen me verzetten zelfs en misschien schrijf ik wel over je. Maar racisme en geweld propageren is geen mening, maar regelrechte haat. En haat en discriminatie afkeuren, is niet iets waar we over kunnen discussiëren. Het zou de vanzelfsprekende norm moeten zijn.’
Gargard kreeg dankzij deze dreigementen ‘een gevoel van onveiligheid en verlies van controle’. ‘Ik ben absoluut geen bang persoon, maar merkte dat ik ineens angstig werd als een vreemde me te lang aankeek in de supermarkt of in de bus aansprak. Het hoeft namelijk maar een keer raak te zijn.’
Volgens Gargard krijgt zij buitenproportioneel veel kritiek omdat ze een zwarte vrouwelijke columniste is. De rechtszaak gaat niet alleen over haar, maar ook over racisme en discriminatie van zwarte mensen in Nederland, zegt zij. Ze beschouwt haar rechtszaak dan ook als een symbolisch verzet tegen racisme en discriminatie in de samenleving.
‘Het liefst ben ik hier niet maar als ik niets had gedaan, zou het betekenen dat ik accepteer dat racisme en discriminatie nou eenmaal onderdeel van de samenleving zijn. En dat weiger ik. Ik hoop dat anderen hier een voorbeeld aan nemen, dat zwarte mensen en mensen van kleur die dagelijks met racisme te maken krijgen zich gesterkt voelen.’
Gargard hoopt dat de mensen die haar beledigd dan wel bedreigd hebben niet ‘genadeloos’ gestraft worden. Ze hoopt dat in de vraag naar schadevergoeding ook rekening wordt gehouden met de draagkracht van de verdachte en hoopt vooral dat mensen kunnen leren van hun gedrag.
De onderwijsinstelling waar ik werkzaam ben biedt sinds kort een cursus in het dekoloniseren van het onderwijscurriculum aan. Over het dekoloniseren van curricula heb ik uiteraard een mening, die u kunt teruglezen in een eerdere column van mijn hand. Waar ik het nu graag over wil hebben is de bredere discussie over dit onderwerp die nu in de VS woedt, en die ook in Nederland steeds meer zal woeden.
Want veel maatschappelijke en culturele discussies die in de VS spelen waaien vroeg of laat de oceaan over naar ons kleine kikkerlandje. Zo ook de modegedachte ‘dekoloniseren van curricula’. Dit Amerikaanse academische idee, ontstaan tijdens de strijd tegen racisme, is nu ook in het Nederlandse curriculum geïntroduceerd. Zeker in de context van de recente Black Lives Matter-protesten is de gedachte dat ook de Nederlandse lesprogramma’s ‘gedekoloniseerd’ moeten worden populairder geworden in het hoger onderwijs.
Deze ontwikkeling heeft niet alleen te maken met groeiende bewustwording over racisme en vooroordelen – wat overigens wel een goede zaak is – maar ook met de toenemende verengelsing en de toename aan Angelsaksische medewerkers, die op dit terrein over het algemeen vele malen politiek correcter zijn dan veel Nederlanders. Collega’s die werkzaam zijn aan verschillende universiteiten en hogescholen in mijn omgeving hoor ik dan ook geregeld klagen over Angelsaksische collega’s, die de discussie over dit onderwerp kapen en van mening zijn dat curricula hoe dan ook gedekoloniseerd moeten worden – zonder dat zij hierbij overigens hard kunnen maken wat er precies mis is met diezelfde curricula. Het is meewaaien op een Angelsaksische modetrend.
Tegelijkertijd is er ook een tegenbeweging gaande. De Amerikaanse president Donald Trump heeft recentelijk Amerikaanse federale overheidsinstellingen verboden om nog langer medewerkers te trainen in de zogenoemde critical race theory, een theoretisch raamwerk dat onder meer het dekoloniseren van curricula propageert. Deze kritische theorie staat aan de basis van het radicaal-linkse denken over racisme, witte mensen en de verhoudingen tussen de verschillende bevolkingsgroepen in de samenleving. Het is een discipline die bol staat van de kwalijke aannames en misvattingen. Wie hier meer over wil weten kan ik aanraden het boek Cynical Theories van Helen Pluckrose en James Lindsay te lezen. Zij slagen er in deze discipline feilloos te ontmaskeren.
Toch is de beslissing van Trump geen reden om te juichen. Wanneer een overheid er echt voor kiest om het onderwijzen in een bepaalde theorie te verbieden, dan heeft een samenleving een probleem.
In Amerika woedt een culture war die ook steeds meer over dreigt te waaien naar Nederland. Zowel radicaal-links als radicaal-rechts in Nederland putten moed uit de polarisatie in de VS. In Amerika is het veel erger met de polarisatie gesteld, maar zoals gezegd zijn wij in Nederland goed om alle theorieën die uit de VS komen kritiekloos te importeren.
Tegen deze intellectuele dwang moeten we ons verzetten
Op dit moment is de cursus dekoloniseren van het curriculum aan mijn onderwijsinstelling facultatief. En dat is prima. Ik doe er niet aan mee, maar een collega is er natuurlijk geheel vrij om dit wel te doen. Maar wanneer dergelijke cursussen – en het radicaal-linkse gedachtegoed erachter – de norm gaan worden, zoals dat op veel onderwijsinstellingen in de VS het geval is, of wanneer een overheid ervoor kiest om het onderwijzen van een bepaald gedachtegoed te verbieden, dan heeft onze samenleving een groot probleem.
Tegen deze intellectuele dwang moeten we ons verzetten. We moeten ophouden Amerikaanse cultuuroorlogen naar Nederland te importeren. Hier is de situatie gelukkig nog niet zo gepolariseerd en zijn de extremen op de flanken nog niet zo geradicaliseerd als in de VS. En dat moeten we zo houden.
Om deze reden ben ik voorstander van een heel andere vorm van dekolonisatie. Het zou een goede zaak zijn om het Nederlandse onderwijs te dekoloniseren van Amerikaanse, Angelsaksische invloeden. Niet verplicht overigens, maar wel aan te raden.
Vijf jaar geleden weigerde de Canadese rechter Eliana Marengo moslima Rania el-Alloul (foto) aan te horen. De reden: El-Alloul wilde haar hoofddoek niet afdoen. Nu heeft Marengo hiervoor haar excuses aangeboden.
In haar verklaring zei rechter Marengo dat ze erkende een fout te hebben begaan door El-Alloul te vragen haar hijab af te doen. Ook zei ze spijt te hebben voor het ongemak dat ze bij El-Alloul veroorzaakte. Ze was nooit van plan haar te beledigen of respectloos te zijn, zegt ze.
Marengo had het dragen van een hoofddoek in de rechtszaal eerder vergeleken met het dragen van een hoed en zonnebril. ‘Mijn verwijzing naar hoeden en zonnebrillen was gewoon bedoeld om te illustreren hoe de regels van decorum over het algemeen worden toegepast in de rechtszaal en was zeker niet bedoeld om u of uw overtuigingen te minachten’, zei Marengo.
El-Alloul heeft gezegd dat ze de verontschuldiging van Marengo accepteerde.
De moslima stond in 2015 voor de rechter omdat ze haar in beslag genomen auto probeerde terug te krijgen. Na de weigering van rechter Marengo om haar te horen werd haar zaak geschorst. Uiteindelijk kreeg El-Alloul haar auto weer terug, maar tegen die tijd had haar zaak wereldwijd de krantenkoppen al gehaald.
De Katholieke Universiteit Leuven heeft de stekker getrokken uit de Fethullah Gülen-leerstoel Interreligieuze Studies. De leerstoel is in Turkije omstreden omdat president Erdogan de islamitische geestelijke Gülen verantwoordelijk houdt voor de mislukte staatsgreep van juli 2016. Volgens de universiteit is de leerstoel niet daarom gestopt, maar om inhoudelijke redenen.
Na de mislukte coup tegen Erdogan dreigde Turkije de KU Leuven op de zwarte lijst te zetten en de diploma’s van deze universitaire instelling niet te erkennen, zolang de Gülenleerstoel bleef bestaan. Dankzij bemiddeling van toenmalig rector Rik Torfs bond Turkije in, maar de spanningen bleven.
Maar nu, vier jaar later, is er toch een einde gekomen aan de leerstoel. Om de tien jaar wordt er gekeken of leerstoelen blijven bestaan of moeten worden opgedoekt. Volgen de KU Leuven is de Gülenleerstoel niet vanwege politieke druk uit Turkije, maar ‘omdat de interesse sterk was verminderd. Dat blijkt ook uit het verminderde aantal activiteiten van de leerstoel.’
Rik Torfs, inmiddels geen rector meer, is kritisch over de gang van zaken. ‘Turkije blijft KU Leuven in alle talen enthousiast feliciteren wegens niet-verlenging van Gülen-leerstoel voor interculturele studies. De propagandamachine van Erdogan scoort. De KU Leuven verliest’, twitterde hij gisteravond.
Na de grote demonstratie in Amsterdam, zaterdag op het Museumplein, vond gisteravond in Den Haag een kleinere demonstratie plaats voor de vluchtelingen op het Griekse eiland Lesbos. Duizenden vluchtelingen zijn dakloos geworden, nadat er brand is uitgebroken in het vluchtelingenkamp Moria.
Het evenement was door leden van de politieke partij BIJ1 georganiseerd. Andere deelnemende organisaties waren SOS Moria, Stichting Vluchtelingenwerk Nederland, 500 Kinderen, Internationale Socialisten, We Gaan Ze Halen en Walk Of Shame EU.
Verschillende demonstranten droegen borden met leuzen als ‘Grenzen zijn dodelijk’ en ‘The only thing nesessary fort the triumph of evil is for good people to do nothing’, met andere woorden: je moet in actie komen en je uitspreken voor de vluchtelingen.
Een oudere demonstrant van kleur, gekleed in een driedelig pak, vertelde dat hij demonstreerde voor zijn kinderen. Hij wil een inclusief en sociaal Nederland achterlaten waarin zijn kinderen zich ook zouden thuis voelen. Een jonge vrouw vertelde dat ze zelf als kind naar Nederland was gevlucht. De brand van vluchtelingenkamp Moria raakte haar diep. Nederland moet meer vluchtelingen opnemen en deze mensen de kans geven die zij ook had gekregen, vindt zij.
De sfeer was gemoedelijk, hoewel de demonstranten zeer kritisch waren tegenover het Europese en Nederlandse asielbeleid. Een spreker die zei ‘Ik schaam mij als Europeaan, ik schaam mij als Nederlander’ kreeg applaus. Een andere spreker hekelde ‘big firms’ en de VVD, wat een antikapitalistische visie verraadde. Na de speech van activist Eric Bimule van Vluchtelingen Vooruit en We Are Here, een organisatie die zich inzet voor vluchtelingen in Amsterdam zonder papieren, scandeerden de demonstranten ‘Wij zijn hier’, ‘Wij zijn hier’.
Een witte vrouw twijfelde of politiek Den Haag wel naar de eisen van de demonstranten zou gaan luisteren. ‘Maar daar gaat het niet om, niet alleen. We willen laten zien dat we solidair zijn met mensen in nood.’
I exist: European stories of islamophobia is een journalistieke fototentoonstelling in de Melkweg in Amsterdam. Vijf fotografen onderzochten in opdracht van NOOR het thema moslimhaat in vier landen: Spanje, Frankrijk, Italië en België. Tanya Habjouqa is één van hen. ‘Wat mij verbaast is dat de westerse maatschappij geen taboe voelt, zoals bij antisemitisme en racisme, om vooroordelen te uiten over moslims.’
‘Moslims zijn slachtoffer van stereotypen in de media, van valse retoriek en wantrouwen’, mailt Maria Goirigolzarri van NOOR, een van de twee curatoren van I Exist. ‘Dit proces bestendigt de vooroordelen, ook bij toekomstige generaties. Moslims worden ook amper betrokken bij de discussies over de islam.’
Het idee voor de tentoonstelling ontstond al twee jaar geleden, vertelt Goirigolzarri. De coronapandemie steekt een spaak in het wiel. ‘Maar we geloven dat islamofobie nog net zo urgent is als twee jaar geleden – zo niet meer, gezien de recente opkomst van extreemrechtse partijen.’
NOOR – ‘licht’ in het Arabisch – is een internationaal collectief van fotografen, documentairemakers, journalisten en kunstenaars met Amsterdam als thuisbasis. NOOR nodigde voor I exist vijf fotografen uit om een journalistiek fotografisch verslag te maken over moslimhaat in Europa: Olga Kravets in Italië, Nina Berman in België, Sebastian Liste in Spanje en Bénédicte Kurzen en Tanya Habjouqa in Frankrijk. Met I Exist wil NOOR een tegenbeeld creëren van het idee dat Europa belegerd zou worden door fanatieke moslims, zegt Goirigolzarri. ‘We willen moslims een stem geven die over het algemeen alleen maar hun leven als burger willen leiden.’
Moslimfeminisme
Tanya Habjouqa sprak voor I Exist met moslima’s in Frankrijk over het uitdragen van hun identiteit en het effect daarvan op hun dagelijks leven. Habjouqa is half Jordaans en half Amerikaans. Ze heeft in Jordanië en de Verenigde Staten gewoond, en woont nu met haar Palestijnse man en kinderen in Oost-Jeruzalem. Ze kreeg de islam mee door haar diepgelovige én feministische Jordaanse oma, vertelt Habjouqa in Oost-Jeruzalem via Zoom. Een oma die weigert op hadj naar Saoedi-Arabië te gaan vanwege de mensen- en vrouwenrechtenschendingen. Een oma die haar ook vrij laat in haar atheïsme. Habjouqa wil duidelijk maken: de islam heeft vele gezichten. En moslimvrouwen kunnen een eigen interpretatie van de islam hebben en een eigen visie hebben op feminisme.
De inspiratie voor haar bijdrage vond Habjouqa in de ophef die in 2016 ontstond toen een moslima in boerkini op een Frans strand door de politie gedwongen werd om een deel van haar boerkini uit te doen. Habjouqa: ‘Waarom is wat moslima’s mogen dragen zo geïnstitutionaliseerd in Frankrijk en wordt het zo strikt gehandhaafd? Ik zie het als een vorm van geweld tegen vrouwen, tegen bruine vrouwenlichamen. Het is post-kolonialisme en seksisme tegelijk.’
Habjouqa ging in Frankrijk op zoek naar verhalen en kreeg veel schrijnende verhalen te horen. Een moslima die haar duikdiploma heeft gehaald, maar niet wordt aangenomen bij een duikschool vanwege haar hoofddoek. Een moeder die vertelt dat ze na een bezoek aan een ziekenhuis opeens geen borstvoeding meer kan geven. Een huisarts ontdekt dat de dosis van de pillen die ze heeft meegekregen van het ziekenhuis zo hoog is, dat die tot onvruchtbaarheid leidt. De verpleegster had tegen een andere verpleegster gezegd, hoorde ze achteraf van een familielid: ‘Ze (moslims, red,) baren elk jaar. Ik kan daar wel iets aan doen.’ En Yasmine (18) wordt elke dag geïntimideerd door de onderdirectrice van haar middelbare school. Ze herinnert zich de vernederende dag dat deze vrouw, verwijzend naar haar hoofddoek, haar als een hond toeblafte: ‘Af!’
Of het verhaal van de verlegen Mounia, die, als reactie op de moslimhaat die ze ervoer, zichzelf zwaar opmaakt en zwarte leren kleding draagt. Dit beschouwt ze als emotionele muur om achter te schuilen: ‘Ik heb uiteindelijk […] een bubbel voor mezelf gecreëerd om te voorkomen dat mensen me lastig vallen’, staat als quote onder haar foto.
Strijdvaardige moslima’s
De geïnterviewde moslima’s zijn echter ook strijdvaardig. Dat is te zien en, via soundscapes, te horen in I Exist. De bezoeker leest de protestbrief die Rym schrijft nadat ze bij een prestigieus examen voor een Franse patisserie is geweigerd omdat ze haar hoofddoek niet wil afdoen. Het is een oneigenlijke eis, zo weet ze, maar de examinator is niet te vermurwen. Rym ontvangt een korte brief terug waarin ze inderdaad in het gelijk wordt gesteld. Habjouqa: ‘De onpersoonlijke reactie stond echter niet in verhouding tot het gevoel van vernedering en schaamte die Rym onderging toen zij gedwongen werd haar hoofddoek af te doen.’
De tieners Leyla en Farah doen hun hoofddoek niet af tot aan de schoolpoort, zodat ze de schoolbewaker als daad van verzet trots in zijn ogen kunnen kijken als hij ze vraagt hun hoofddoek af te doen: híj is degene die hun rechten aantast.
Een video toont twee dames in boerkini (foto) die zwembewegingen maken. Het zijn Taos (40) en Fatiha (55) uit Grenoble. Zij worden activisten nadat Taos met haar kinderen is geweigerd in het zwembad vanwege haar boerkini: Operatie Boerkini ontstaat. Vrouwen protesteerden vorig jaar in boerkini in verschillende zwembaden in Grenoble: ze werden uit het zwembad verwijderd, kregen een bezoekverbod en boetes.
De bikini of de boerkini: ‘Hoe kan het dat een stukje stof zo’n wereld van verschil maakt en beslist of je al dan niet feminist bent? Het is aan de vrouw om zichzelf te bevrijden. Dit moet niet opgelegd worden’, hoor je Fatiha (geparafraseerd) zeggen in de audio. De achtergrond van de video toont het water van de Seine. Habjouqa verwijst hiermee naar de Algerijnse Fransen die in 1961 door de politie onder andere in de Seine zijn gegooid bij een protest tegen de koloniale oorlog in Algerije door de Franse autoriteiten. Zo’n tweehonderd vonden toen de dood.
Geen taboes
Habjouqa’s conclusie is pessimistisch: ‘De maatschappij voelt geen taboe, zoals bij antisemitisme en racisme, om vooroordelen te uiten over moslims. Het gaat ook terloops en komt zelfs van ontwikkelde mensen. De westerse obsessie met de hoofddoek verbaast mij. Het is een vorm van neokolonialisme. In Frankrijk wordt islamofobie bovendien gesanctioneerd door de nationale wetgeving.’
‘We willen moslims een stem geven die over het algemeen alleen maar hun leven als burger willen leiden’
Ondanks de emotionele verhalen bespeurt Habjouqa, behalve misschien bij Mounja, geen bitterheid bij de moslima’s over de moslimhaat waarmee ze geconfronteerd worden. ‘De vrouwen willen respectvol blijven. Ze zijn Fransen! Ze verdragen het. Tegelijkertijd bekijken ze het ook met humor en lachen ze erom. Na een gesprek met Nisreen (foto bovenaan) over oriëntalisme – de stereotypering van het Midden-Oosten – pakte ze een ananas en zei: ‘Kijk hoe exotisch ik ben!’’
Activisme
Hoewel Habjouqa maatschappelijk betrokken is, ziet ze zichzelf niet als activist: ‘Ik ben een politiek kunstenaar.’ De fotografe is realistisch over de invloed van kunst op maatschappelijke veranderingen. ‘Ik heb daar geen illusies over. De kunst en de media zijn deel van het probleem. De representatie van moslims vanaf de jaren tachtig is nogal stereotiep. Ze worden afgebeeld als terroristen of met een duister karakter: tamelijk eenzijdig, zonder lagen. Die beeldvorming veranderen is een langzaam proces. Gelukkig kunnen moslims steeds meer hun eigen verhaal vertellen, via bijvoorbeeld series in eigen productie op Netflix. Anderen kunnen mijn werk gebruiken om voorbij de poortwachters van de mainstreammedia te komen. Ik hoop met mijn foto’s verwondering, en op zijn best vragen op te roepen.’
Politieke verandering
Het achterliggende doel van I Exist is echter wel degelijk gericht op politieke veranderingen, vertelt Goirigolzarri. ‘Ons doel met deze tentoonstelling is het creëren van bewustzijn over de structurele mechanismes achter moslimhaat onder zoveel mogelijke Europese burgers, te beginnen bij de leden van het Europees Parlement. Zij hebben daadwerkelijk de macht om dingen te veranderen en wetten te maken. Wetten die veelal juist islamofobe gedragingen legitimeren.’ De bedoeling was dat de reizende tentoonstelling bij het Europees Parlement haar kick-off zou hebben. Het coronavirus gooide roet in het eten, waardoor I Exist nu in Amsterdam is gestart met haar Europese reis.
Een Mechelaar (links) die fungeert als ‘buddy’ voor de Senegalees op rechts (Beeld: Nina Berman, screenshot door Mercita Coronel)
Complexe identiteiten
I Exist laat een gevarieerd beeld zien van hoe in diverse landen moslimhaat gestalte krijgt: van de noodtoestand na de aanslagen in Frankrijk (2015), waardoor de politie op grond van slechts vage verdenkingen bij moslimgezinnen kan binnenvallen, tot het frustreren van moskeebouw in Lombardije door allerlei regels.
Een hoopvolle uitzondering is te zien in de fotoreportage The Mechelen Model van Nina Bergman, ook te zien in I Exist. In Mechelen kreeg het Vlaams Belang in 2004 nog 32 procent van de stemmen. In 2018 was dat gedaald naar 7 procent, terwijl in Mechelen, met bijna 90.000 inwoners, 128 nationaliteiten wonen. Bart Somers, al vier termijnen burgemeester van Mechelen, zette in op een integratiebeleid waarbij de sociale inclusie van moslimmigranten leidend is. En dat wierp zijn vruchten af. Bedrijven willen zich nu juist vanwege de diversiteit in Mechelen vestigen. De misdaad is met 60 procent gedaald en van meest vieze stad is Mechelen tot schoonste stad van Vlaanderen uitgeroepen.
De tentoonstelling I exist: European stories of islamophobia is tot 11 oktober in de Melkweg in Amsterdam te zien en gaat daarna op reis.
Leden van een extreemrechtse groep uit Denemarken hebben in Stockholm in Zweden een Koran verbrand en een video hiervan op internet gezet. Het voorval is nog geen twee weken nadat Zweden al was opgeschrikt door een Koranverbranding.
In de video is te zien hoe de leider van het Deense Stram Kurs (Deens voor ‘Harde Lijn’) het heilige islamitische boek in vlammen doet opgaan. Als decor is expres gekozen voor Rinkenby, een buurt in Stockholm waar veel moslims wonen.
‘De islam is een kwade en primitieve religie die geen plek kent in Denemarken, Zweden of welke beschaafde samenleving dan ook’, is het bijschrift bij het videobericht op Facebook.
Stram Kurs zegt anti-islamdemonstraties te hebben gepland voor morgen in wel vijf verschillende buurten in Stockholm.
‘We moeten niet heftig hierop reageren, maar het gewoon negeren’, aldus de plaatselijke imam Mahmoud Khalfi. Wel hebben Khalfi en andere moslimleiders in de buurt de politie ertoe bewogen om morgen de moskeeën extra te beveiligen.
Ruim een week geleden verbrandden anti-islamactivisten ook al een Koran. Dit gebeurde in de stad Malmö, in de buurt Rosengard – opnieuw een plek waar veel moslims wonen. Na de actie kwamen zo’n driehonderd mensen bijeen om hiertegen te protesteren. Na rellen, waarbij enkele politieagenten gewond raakten, werden tien mensen opgepakt.
De Amerikaanse president Donald Trump zou naar eigen zeggen prins Mohammed bin Salman van Saoedi-Arabië hebben ‘gered’ van sancties na de moord op journalist Jamal Khashoggi. Dat staat in het nog uit te komen Trump-boek Woede van de gerenommeerde journalist Bob Woodward.
Khashohggi werd in 2018 op 59-jarige leeftijd vermoord door medewerkers van het Saudische consulaat in Istanbul, Turkije. Khashoggi was in het consulaat om een vergunning te vragen voor zijn huwelijk met zijn toenmalige verloofde, die buiten op hem wachtte.
Trump zou nadien hebben opgeschept dat hij de prins en Saoedi-Arabië heeft ‘gered’ van sancties die de Verenigde Staten hadden kunnen instellen, zegt Woodward in zijn boek over Trump. De journalist sprak de president verscheidene keren voor zijn boek, dat verschijnt op 15 september.
‘Ik redde zijn hachje’, zei Trump volgens Woodward. ‘Het lukte mij het Congres hem te laten ontzien. Het lukte mij om hen te stoppen.’
Afgelopen maandag draaide de Saoedische rechtbank vijf doodstraffen terug die het gaf aan consulaatmedewerkers vanwege de zaak-Khashoggi. De vijf medewerkers krijgen nu zeven tot twintig jaar cel. Volgens de speciale rapporteur voor de Verenigde Naties was dit proces een ’theaterstuk’, omdat de verantwoordelijkheid van prins Bin Salman niet was behandeld.
Maandag 14 september begint de rechtszaak rond de livestream-uitzending van de Afro-Nederlandse journaliste en columniste Clarice Gargard. De Kanttekening sprak hierover met advocaat mr. Sidney Smeets, die Gargard juridische bijstand verleent.
Waar gaat de rechtszaak precies over?
‘Clarice Gargard werd bijna twee jaar geleden ernstig uitgescholden en bedreigd, nadat zij een livestream uitzond over de Sinterklaasintocht en Zwarte Piet. Onder de stream verschenen duizenden negatieve reacties. Het varieerde van beledigingen, groepsbeledigingen, het aanzetten tot discriminatie en het oproepen tot geweld. Dit ging soms heel ver, sommige reaguurders spraken over een nekschot, mensen neermaaien met een mitrailleur of het plaatsen van een bom. Gargard heeft aangifte gedaan en uiteindelijk heeft het Openbaar Ministerie besloten om 25 mensen te vervolgen voor belediging en/of bedreiging.’
Waarom zijn juist deze 25 uitgekozen?
‘Er waren duizenden reacties op haar livestream. Het OM heeft een selectie moeten maken. Hierbij is gekeken naar de ernst van de uitingen – simpele beledigingen zijn minder erg dan zware en racistische beledigingen, beledigingen zijn minder erg dan bedreigingen – en of de zaak ook rond gemaakt kan worden. Niet alle uitingen kunnen worden herleid tot een bepaald persoon. Verder is wellicht ook rekening gehouden met waar de verdachten vandaan kwamen. De 25 komen, zo vermoed ik, niet allemaal uit Friesland.’
Kun je deze rechtszaak zien als een voorbeeldproces? Dat dit proces als doel heeft mensen af te schrikken anderen online te bedreigen of op een racistische wijze uit te schelden?
‘Dat vermoed ik wel, maar ik heb ik hier geen oordeel over. Voor Clarice Gargard is het wel een voorbeeldproces. De vrijheid van meningsuiting is natuurlijk een hoog goed, maar er zijn grenzen. Als je die overschrijdt, dan kan dit niet zonder gevolgen blijven. Sommige reacties gaan heel ver. Daarbij denkt de gemiddelde burger ook dat dit niet door de beugel kan.’
Hoe uniek is deze rechtszaak in Nederland? Zijn er eerder soortgelijke rechtszaken geweest, over journalisten of opiniemakers die online bedreigd werden?
‘Er is maar één zaak die hier op lijkt, en dat is de zaak-Sylvana Simons, nu ruim drie jaar geleden. Toen verschenen er ook veel mensen voor de rechter, die haar online bedreigd of beledigd hadden. De politie heeft heel veel tijd en moeite gestoken in deze zaak en in de zaak-Clarice Gargard, en allemaal dossiers aangemaakt. Er zijn natuurlijk ook andere rechtszaken over politici, journalisten of advocaten die worden bedreigd, maar die zijn toch heel anders. Zo is de omvang van het aantal bedreigingen en beledigingen bij die zaken een stuk kleiner.’
Geven de verdachten niet gewoon – zij het zeer ongenuanceerd – hun mening? Waar houdt de vrijheid van meningsuiting op en wordt iets strafbaar?
‘Die vraag is heel simpel te beantwoorden. De vrijheid van meningsuiting houdt op waar de wet zegt dat het niet mag. Het gaat dan om beledigingen, groepsbeledigingen, haat en bedreigingen. In slechts hele uitzonderlijke gevallen mag het wel, denk aan de zaak-Leen van Dijke en de zaak tegen imam Khalil el Moumni. Zij werden vrijgesproken omdat zij zich konden beroepen op hun geloofsovertuiging. Voor Geert Wilders echter was er geen excuus voor zijn ‘Minder Marokkanen’-uitspraak, zo bleek vorige week.’
‘Als je vrijelijk mensen mag bedreigen, dan heeft dat een bekoelend effect op anderen om hun mening te geven’
Wat is de hoogste straf die de belagers van Gargard kunnen krijgen? Ze gaan neem ik aan niet de gevangenis is, als ze worden veroordeeld?
‘In theorie kan dat wel, maar ik denk van niet. Mijn verwachting is dat degenen die veroordeeld worden een boete of een taakstraf opgelegd krijgen. Dit waren ook de straffen die drie jaar geleden werden opgelegd in de zaak-Sylvana Simons.’
Nog even over de vrijheid van meningsuiting: is misschien niet het hele punt van deze zaak dat de vrijheid van meningsuiting van Clarice Gargard in gevaar is? Zij wordt uitgescholden en bedreigd, omdat zij tegen Zwarte Piet is.
‘Hier draait deze zaak inderdaad ook om. Tot op zekere hoogte. Als je vrijelijk mensen mag bedreigen, dan heeft dat een bekoelend effect op anderen om hun mening te geven. Als mensen dreigen om een vrachtwagen over je heen te rijden, omdat je zegt naar een Kick Out Zwarte Piet-demonstratie wilt gaan, dan kan dit tot effect hebben dat jij en ook anderen misschien niet naar die demonstratie gaan. Ook ernstige en discriminatoire beledigingen kunnen als effect hebben dat ze de vrijheid van meningsuiting van de beledigde beperken. Daarom is het goed en belangrijk dat er grenzen worden aangegeven.’
Er komt nu ook een rechtszaak tegen rapper Akwasi, vanwege zijn tweets over Zwarte Piet uit 2011 en 2012. Akwasi schreef toen onder andere: ‘Zwarte Piet moet dood man. Serieus. #huurmoord’ en ‘Wat lok ik uit als ik een zwarte piet vermoord?’ Kun je deze zaak vergelijken met de zaak-Clarice Gargard?
‘Nee. Deze zaak is om twee redenen echt anders. Ten eerste gaat het om tweets van bijna tien jaar geleden. Dat is heel oud. En in de tussentijd is er niets gebeurd. Dan is de ernst van de inbreuk minder ernstig. Niemand heeft die tweets bovendien opgemerkt. Dat gebeurde nu opeens pas. Ten tweede kun je je afvragen of de uitlatingen van Akwasi überhaupt strafbaar of opruiend zijn. Want Zwarte Piet is een niet-bestaand figuur. Je kunt hier tegenin brengen dat Akwasi misschien bedoelt dat hij oproept tot geweld tegen personen die zich verkleden als Zwarte Piet. En dat zij nu bedreigd worden. Maar dat is iets wat de politie moet uitzoeken. Niettemin is er een heel groot verschil tegen het bedreigen van echte personen: Clarice Gargard of Sylvana Simons, of niet-bestaande dan wel verklede personen. ‘Clarice Gargard verdient een nekschot’ gaat verder dan de uitspraak ‘Zwarte Piet verdient een nekschot’.
Onze site gebruikt cookies en vergelijkbare technologieën onder andere om u een optimale gebruikerservaring te bieden. Ook kunnen we hierdoor het gedrag van bezoekers vastleggen en analyseren en daardoor onze website verbeteren.
Deze website gebruikt cookies om uw gebruikservaring op deze website te verbeteren. Van deze cookies worden cookies aangemerkt als "Noodzakelijk" in uw browser bewaard, deze cookies zijn essentieel voor het functioneren van de website. Bijvoorbeeld het opslaan van uw keuze of u wel of geen cookies wilt hebben. Wij maken ook gebruik van cookies van derde partijen die ons helpen met het analyseren en begrijpen van de gebruik van deze website door u. Deze cookies worden alleen gebruikt als u daar toestemming toe geeft. U heeft ook de mogelijkheid om uzelf uit te sluiten voor deze cookies. Dit zal echter effect hebben op uw gebruikerservaring.
Noodzakelijke cookies zijn absoluut nodig voor het functioneren van de website. De cookies in deze categorie zorgen alleen voor de veiligheid en het functioneren van deze website . Deze cookies bewaren geen persoonlijke gegevens
Deze cookies zijn niet strict noodzakelijk, maar ze helpen de Kanttekening een beter beeld te krijgen van de gebruikers die langskomen en ons aan te passen aan de behoeftes van onze lezers. Hiervoor gebruiken wij tracking cookies. Bij het embedden van elementen vanuit andere websites zullen er door deze sites ook cookies worden gebruikt.
