Koerdisch-Turkse Nederlanders waren zondag bijeen tijdens een ‘solidariteitsetentje’. Dat stond in het teken van de Turkse verkiezingen van 14 mei. De oppositie doet daaraan mee onder de vlag van de Groen Links Partij. Hun boodschap: houd oppositieleider Kemal Kilicdaroglu links.

Het etentje, in hartje Amsterdam, was georganiseerd door de Turkse Groen Links Partij in Nederland en de Koerdische vluchteling en journalist Baki Karadeniz. Op het affiche stond uitdagend: ‘Wij zijn hier’. Met gelijk daaronder ook een verbindende boodschap: ‘Gezamenlijk komen we tot verandering’.

De zaal is veel te klein voor de verzamelde menigte, die geduldig wacht op de hoofdspreker van de avond: Faysal Sariyildiz, oud-parlementariër voor de pro-Koerdische partij HDP. Zes jaar geleden ontvluchtte hij Turkije, sindsdien woont hij in Duitsland. In het volgepakte gebouw op het Eerste Weteringsplantsoen staan sommige bezoekers voor de ingang te roken of onwennig om zich heen te kijken.

‘Geen Koerdische kwestie’

Zo ook een Koerdische man met een forse bos krullen. Er zijn nog enkele statafels vrij, met hoge krukstoelen. De krullenbol kijkt achterom. In antwoord op de vraag wat de grootste problemen zijn in Turkije, stort hij een ware tsunami aan informatie uit. Ook hij is Turkije ontvlucht – drie jaar geleden. Hij kwam in een azc terecht en woont nu in Haarlem. De man wil vrijuit praten, zonder dat hij hier later last van ondervindt. Daarom wil hij niet met zijn naam in dit artikel vermeld worden.

‘Ik kom uit Koerdistan’, vertelt hij. ‘Politiek misbruik van religie is het grootste probleem in Turkije. Er is geen Koerdische of alevitische kwestie, zoals zo vaak wordt beweerd. In Turkije is sprake van een Turkse kwestie. Turken zelf zijn het grootste struikelblok voor verandering. Of dit seculiere Turken of islamistische Turken zijn, maakt helemaal niks uit.’

Hij praat maar door. ‘Een gedecentraliseerd, federaal bestuur is de enige oplossing voor Turkije en het hele Midden-Oosten. Zoals ook door onze leider Abdullah Öcalan is beschreven in zijn boeken’, zegt hij, verwijzend naar de leider van de Koerdische Arbeiderspartij PKK. De partij staat in Turkije, de Verenigde Staten en de Europese Unie op de terreurlijst. Öcalan zit sinds 1999 een levenslange gevangenisstraf uit. ‘Hij staat voor democratisch confederalisme’, vervolgt de man met de krullen. ‘Dat is de sociologie van de vrijheid. En die staat of valt met de acceptatie van de multinationale, multireligieuze, multilinguïstische en multiculturele aard van de hele geografie daar. Dit is trouwens ook een van de principes van de Groen Links Partij van Turkije. Lokaal bestuur, bestuur vanuit de regio zelf is de sleutel.’

Ook wijst de man erop dat de Koerdische HDP zich hard maakt voor vrouwenrechten. ‘Het is de enige partij die een duovoorzitterschap heeft geïnstitutionaliseerd, met een vrouw en een man aan het hoofd van elk bestuurlijk orgaan.’ Hij noemt een hele trits namen op, vermoedelijk van vrouwelijke PKK-strijders, wier opofferingen volgens hem de emancipatie en vrijheid van de Koerdische vrouwen hebben bevorderd. En de bevrijding van de Koerdische vrouw hebben we op haar beurt weer allemaal te danken aan Öcalan, beweert hij, en aan de martelaren van de PKK, de politieke slachtoffers, en de vele vermiste burgers die standrechtelijk zijn geëxecuteerd.

‘Turkije heeft een fascistisch systeem, met een dictator aan het hoofd’

Ook wil hij nog kwijt dat de Koerdische slogan Jin, jiyan, azadi (‘Vrouw, leven, vrijheid’), die tijdens de Iraanse protesten wereldberoemd werd, is gemunt door Öcalan. ‘Niemand vermeldt dat, maar het zijn wel Koerdische vrijheidsstrijders die daar een prijs voor hebben betaald.’

Als hij is uitgeraasd, zegt hij nog dat ‘er genoeg is gepraat’. ‘Het is tijd voor actie, om alle woorden in praktijk te brengen.’

‘Fascistisch systeem’

Precies op tijd, want Mustafa Ayranci, directeur van HTIB, verwelkomt iedereen en vertelt over zijn Koerdische roots. ‘Veel mensen weten niet dat ik Koerdisch ben, maar ik ben als Koerd geboren in Konya. Mijn vader en moeder waren Koerdisch. Ik sprak tot mijn zevende geen Turks. Pas toen ik in Turkije naar school ging, heb ik dat geleerd.’

Ayranci vertelt over de eerste dag dat hij naar school ging en vanwege zijn Koerdische klederdracht door een Turkse leraar werd afgetuigd. ‘Ik wist niet dat dat racisme was. Ik wist niet dat mijn strijd tegen racisme daar begon. Al vijftig jaar strijd ik daar nu tegen. En die strijd ging door in Nederland. Deze plek is open voor iedereen. Voor Armeniërs, alevieten, Koerden. We zijn democratisch. We hebben als HTIB vanaf het begin twee doelen gehad: gelijke rechten in Nederland en de democratisering van Turkije.’

Dan komt hoofdspreker Faysal Sariyildiz aan het woord. Over Turkije is hij kort maar krachtig. ‘Er is daar sprake van een compleet fascistisch systeem tegenover Koerden, met een dictator aan het hoofd. De hele maatschappij is met dit kwaad vergiftigd. Het natiebesef in Turkije is fascistisch. Onder de banieren van het Turkisme en islamisme wordt de bevolking met succes gemanipuleerd.’

Sariyildiz stelt een ‘wetenschappelijk alternatief’ voor.  ‘Het gaat niet om individuele verandering, maar om structurele en systemische verandering.’ Ook wijst hij naar de economische malaise in Turkije. ‘Turkije zit economisch aan de grond. Er is geen geld en 40 procent van de bevolking werkt voor een hongerloontje, rond het bestaansminimum. Dan hebben we het nog niet over de aardbeving van februari gehad. Het is bijna niet voor te stellen, maar op de veelvuldig gestelde vraag waarom het leger niet vanaf het begin ingreep, kan de regering schaamteloos zeggen dat soldaten in Syrië en Irak het vaderland aan het verdedigen waren. En daarmee komt de regering ook nog weg. Dit is een regelrechte vernedering voor alle slachtoffers van de aardbeving.’

Volgens Sariyildiz staat het stelsel dat in de regeerperiode van de AKP is ontstaan door polarisatie en economisch wanbeleid onder spanning. ‘En toch kan het zo zijn dat Turken die geen brood op de plank kunnen brengen voor hun familie, zich laten leiden door een fascistische ideologie. Er is veel onwetendheid, een verwrongen menselijkheidsbesef.’

Sariyildiz stelt zijn hoop op een ‘antifascistisch blok’ van Koerden en socialistische partijen, zoals de Turkse Arbeiderspartij (TIP). Dit blok is principieel anders dan de twee andere blokken, van de AKP van president Recep Tayyip Erdogan en de verenigde oppositie onder Kemal Kilicdaroglu. ‘Die twee blokken verdedigen als puntje bij paaltje komt de status-quo’, vindt Sariyildiz. ‘Het is belangrijk dat het antifascistische blok zich diepgaand nestelt in de haarvaten van de maatschappij.’

Als iemand Sariyildiz vraagt hoe antifascistische systeemverandering er in de praktijk uit moet zien, verwijst hij naar de Koerdische autonome staat in Noord-Syrië. ‘De ontwikkelingen tijdens de burgeroorlog in Syrië waren de trigger voor de fascistische draai die Erdogan in 2014 maakte. Uiteindelijk zal het regime van Erdogan aan zijn einde komen. We gaan door met de strijd.’

‘Kilicdaroglu links houden’

Voordat het eten wordt geserveerd neemt Nuri Karabulut, de broer van voormalig SP-Kamerlid Sadet Karabulut, de microfoon als derde spreker. ‘Ons stemadvies is Kilicdaroglu voor het presidentschap en de Groen Links Partij voor het parlement.’

Karabulut waarschuwt de aanwezigen: ‘Het is heel verleidelijk, maar ook kortzichtig om te zeggen: ‘Laten we eerst van Erdogan afkomen, daarna kijken we wel verder.’ Want helaas loopt het altijd mis met zo’n strategie. Het is daarom belangrijk om op goede wijze oppositie te voeren. En dat is helaas niet gebeurd. De Turkse oppositie zegt in haar convenant niets over de Koerden of over het secularisme. Dat komt omdat nationalisten en islamisten ook in de oppositie zijn vertegenwoordigd. Ook zegt het convenant niks over het vrouwenverdrag’, voegt hij toe, verwijzend naar het Istanbul-verdrag uit 2011, dat gaat over vrouwenrechten en dat in 2021 door Erdogan is opgezegd. Daarom heeft volgens Karabulut de Koerdische oppositie de taak om Kilicdaroglu ‘links te houden’.

‘Negatieve energie’

Na de maaltijd is er nog een vragenuurtje. Een man uit de zaal heeft kritiek op de opmerking van Sariyildiz dat Turkije nog nooit zo’n fascistisch regime heeft meegemaakt als dat van Erdogan: ‘Dat klopt niet. Ik was in de jaren negentig in Koerdistan en toen zijn er meer dan vierduizend dorpen platgebrand. Mensen werden standrechtelijk geëxecuteerd. Het fascisme was er toen al, en daarvoor trouwens ook. Fascisme is een Turkse een staatstraditie.’

Daarna ontstaat er discussie over de Alleingang van de Turkse Arbeiderspartij (TIP) van Ahmet Sik. De partij heeft geen kandidaat naar voren geschoven voor de presidentsverkiezingen en staat bij de gelijktijdige verkiezingen voor het parlement alleen. Aangezien in Turkije een landelijke kiesdrempel van 7 procent geldt, kunnen kleine partijen die niet bij een coalitieblok zijn aangesloten, zoals de TIP, relatief moeilijk in het parlement verkozen worden. Als ze zich wel aansluiten bij een coalitieblok kunnen ze toch zetels halen, als het blok als geheel boven de 7 procent van de stemmen komt. ‘Waarom gaat Sik alleen de verkiezingen in?’, vraagt een vrouw zich daarom af. ‘Ik kan er met mijn verstand niet bij.’

‘Het brengt ons geen stap verder om deze discussie nu te voeren’, reageert Sariyildiz. Maar iemand anders in de zaal is kritisch op zowel de HDP als de TIP: ‘De HDP is te passief gebleven tegenover de TIP. Er zijn zoveel mensen dood, in de gevangenis beland of gevlucht. Nu is er een enorme kans om tot een oplossing te komen. Sik brengt dat in gevaar. En wanneer hij wordt bekritiseerd, komt hij met klassieke Turkse verwijten, dat de HDP te Koerdisch-nationalistisch is.’

‘Dit is negatieve energie’, reageert een andere bezoeker. ‘Natuurlijk is het belangrijk om kritiek te hebben. Maar de verkiezingen op 14 mei zijn te belangrijk om te verzanden in gekissebis. Laten we met positieve energie de toekomst tegemoet gaan.’