Home Blog Pagina 427

Auteur Vamba Sherif stort zich in afrofuturisme, geïnspireerd door W.E.B. du Bois

Ewout Klei
-
0
Auteur Vamba Sherif stort zich in afrofuturisme, geïnspireerd door W.E.B. du Bois

Ruim honderd jaar geleden schreef de zwarte historicus en activist W.E.B. du Bois zijn verhaal ‘The Comet’. Dat gaat over een liefde tussen een zwarte man en een witte vrouw in een wereld zonder racisme. Geïnspireerd hierdoor verscheen eind mei de verhalenbundel De Komeet. Vamba Sherif, een van de samenstellers, vertelt over zijn fascinatie voor afrofuturisme.

Wat als een komeet zou neerstoten op New York en iedereen zou doden, behalve de zwarte man en de witte vrouw? Dan was er geen racistische samenleving meer die hen tegenhield. Du Bois schreef het verhaal in 1920, toen je in de Verenigde Staten nog werd gelyncht als je als zwarte man een relatie kreeg met een witte vrouw. Du Bois maakt zo’n onmogelijke relatie in zijn verbeelding mogelijk.

Het is een van de eerste voorbeelden van het tegenwoordig zeker in de VS populaire genre van het afrofuturisme. In dat genre stellen zwarte schrijvers en andere kunstenaars zich een andere werkelijkheid voor, waarin ze de bestaande relaties tussen zwart en wit, tussen de niet-westerse en westerse wereld, tussen Afrika en Europa, op zijn kop zetten. In de Verenigde Staten is afrofuturisme mainstream geworden, helemaal na het verschijnen van de Marvelfilms Black Panther (2018) en het vervolg Wakanda Forever (2022).

In Nederland bevindt deze culturele stroming zich nog in de pioniersfase. In januari dit jaar verscheen de eerste Nederlandse afrofuturistische roman: His Story of the World, L’Histoire du Monde van Gerald Vreden, waarvan de Nederlandse vertaling in oktober uitkomt. Vreden schept een geheel nieuwe wereld, compleet met een nieuwe mythologie, die zijn roots in Afrika heeft. De bedoeling is dat er een hele reeks boeken komt.

‘Mijn doel is mensen van kleur te inspireren te gaan schrijven’

Ondertussen verscheen eind mei bij uitgeverij De Geus het boek De Komeet, onder redactie van Vamba Sherif en Martijn Lindeboom. Het is een verhalenbundel die geïnspireerd is op het verhaal Du Bois. ‘Het begon vijf jaar geleden met het festival Other Futures, een science fiction-festival in Amsterdam’, vertelt Sherif. ‘Ik zat in het bestuur van dit festival en ontmoette daar Martijn, die erg geïnteresseerd is in science fiction en fantasy. We bleven contact houden en kwamen drie jaar later op het idee om samen een verhalenbundel samen te stellen. In Nederland is er nog steeds gebrek aan diversiteit in deze genres en hier wilden we verandering in brengen. Helemaal omdat science fiction nu steeds meer onderdeel wordt van de gewone literatuur.’

Sherif en Lindeboom benaderden mensen – onder anderen journaliste Clarice Gargard en filosofe Khadija al Mourabit – met de vraag of ze een verhaal wilden schrijven.  ‘We zijn twee jaar bezig geweest met dit boek. De auteurs schreven hun verhalen, die ik en Martijn vervolgens redigeerden. We hebben de schrijvers ook geholpen met workshops, waarin we de verschillende subgenres van science fiction uitlegden. We zijn erg tevreden over het resultaat. Het is een rijke bundel, met auteurs van verschillende culturele achtergronden, die totaal andere verhalen schrijven. Er staan verhalen in die in Afrika gesitueerd zijn, maar ook in Indonesië en Groningen. Sommige verhalen spelen zich af in de Klassieke Oudheid, anderen in het heden en weer anderen in de toekomst.’

Het is de eerste keer dat Sherif bezig is geweest met science fiction, vertelt hij. Maar hij had wel veel feeling met het genre. ‘Ik lees graag fantasy-boeken. En ik ben, vanwege mijn Afrikaanse achtergrond, ook bekend met sprookjes waarin magie een belangrijke rol speelt. Alles is mogelijk. In mijn eerdere romans gebeuren ook wonderen. Dat is een Afrikaans element.’ In het verhaal ‘Gloed van de wederhelften’, dat Sherif samen met Lindeboom schreef voor de bundel De Komeet, komen ook science fiction-elementen voor, zoals de futuristische brillen van het fictieve bedrijf Afrotech.

Sherif wil het misverstand de wereld uithelpen dat hij zich vooral met dit genre bezighoudt vanwege de Black Panther-films. ‘Mijn inspiratiebronnen zijn andere schrijvers’, licht hij toe. Hij noemt enkele voorbeelden: de Jamaicaanse schrijver Marlon James, auteur van de bestsellers Black Leopard, Red Wolf (2019) en Moon Witch, Spider King(2022), de Amerikaans-Zambiaanse schrijfster Namwali Serpell, bekend van de science fiction-roman The Old Dirft(2019) en de Nigeriaanse schrijfster Nnedi Okorafor, die vooral bekend is van haar veelgeprezen roman Who Fears Death (2010), waarover streamingsdienst HBO nu een tv-serie aan het maken is.

‘Ik schrijf nu samen met mijn zoon een science fiction-roman’, vertelt Sherif. ‘Maar ik weet niet of dat boek wordt afgerond. Het zou mij niet verbazen als het er ooit komt. Het doel van de bundel De Komeet is om mensen van kleur te inspireren te gaan schrijven. Ik hoop dat dit genre ook in Nederland diverser wordt.’

Vamba Sherif

Schrijver Vamba Sherif (1973) is geboren in Liberia. Hij woonde een tijdlang in Koeweit, waar zijn vader hoogleraar was. In 1991 vluchtte de familie naar Nederland, vanwege de Golfoorlog die toen uitbrak.

Hij leerde Nederlands, studeerde rechten en bracht in 1999 zijn debuutroman uit: Het land van de vaders. Dit boek, dat deels gebaseerd is op de verhalen van zijn grootmoeder, gaat over de botsing tussen uit de Verenigde Staten teruggekeerde slaven en andere Liberianen. Daarna volgden de romans Het koninkrijk van Sebah (2003), Zwijgplicht (2007), De Getuige (2011) en De zwarte Napoleon (2015). Dit laatste boek is een historische roman over de West-Afrikaanse heerser Samori Touré, die een vrijheidsstrijd vocht tegen de Franse en Britse koloniale overheersers. De romans van Sherif zijn in het Engels, Frans, Spaans, Duits en de Indiase Malayalam vertaald. In 2018 stelde hij met Ebissé Rouw – de bundel Zwart: Afro-Europese literatuur uit de Lage Landen samen. In 2021 ten slotte verscheen zijn memorie Ongekende liefde, een brief aan zijn – toen tienjarige – dochter Bendu.

De Liberiaans-Nederlandse schrijver publiceerde in veel Nederlandse media en internationale media, waaronder de New York Times en het Duitse tijdschrift KulturAustausch. Sherif leeft voor literatuur, zo vertelde hij in een interview: ‘Literatuur laat me sprakeloos achter, met een gebroken hart. Soms treft een scène, en niet de hele roman, een zin, en niet een hoofdstuk, mij als een bliksemschicht; of zij voert mij op zinnelijke vleugels naar onvoorstelbare genoegens en pijnen.’

Is cancelen nu links of rechts?

Thomas von der Dunk
-
0
Is cancelen nu links of rechts?

Links noemt zich op z’n Engels ‘woke’. Rechts betitelt zich juist als ‘anti-woke’. De aanhangers van het eerste verzetten zich tegen de bestaande orde, omdat die de verwerpelijke patriarchale wereld van ‘witte oude heteromannen’ belichaamt, die alle andere mensen zou onderdrukken. De aanhangers van het tweede verzetten zich tegen dat verzet, omdat ze zo hun vertrouwde wereld verloren zien gaan.

In Nederland is het vooral BIJ1 dat de politieke vertaling van ‘woke’ vormt, met Forum voor Democratie als meest uitgesproken tegenpool. Omroep Wakker Nederland noemt zich woordvoerder van anti-woke, net als Ongehoord Nederland. Beide pretenderen dat het geluid van ‘hun’ achterban bij de mainstream-media niet wordt gehoord – eenzelfde frustratie bestaat ook bij de achterban van BIJ1.

De klacht ‘niet te worden gehoord’ vertaalt zich daarbij vaak in de wens dat vooral de ander niet meer wordt gehoord. In het directe verlengde hiervan ligt de cancel-cultuur, die vanuit Amerika naar Europa is overgewaaid. Alles wat binnen de eigen bubbel gevoelig ligt, dient evident in de openbare ruimte te worden vermeden.

Aan de universiteiten is ‘safe space’ een buzz-woord geworden, waarop door diversiteits-officieren soms wel erg nauwlettend wordt toegezien. Het begrip ‘onveiligheid’ had vroeger betrekking op fysieke gevaren – dat het dak van de collegezaal dreigt in te storten of zo. Nu gaat het steeds meer om psychische kwesties.

Sommige studenten wensen niet met ongemakkelijke zaken geconfronteerd te worden – en dan gaat het niet slechts om onhebbelijk persoonlijk gedrag van docenten, maar tevens om opvattingen die mogelijk kwetsend zouden zijn. Maar je kunt je als student geschiedenis moeilijk met het Derde Rijk bezighouden, als je geen enkele antisemitische tekst wenst te zien.

‘De klacht ‘niet te worden gehoord’ vertaalt zich vaak in de wens dat vooral de ander niet meer wordt gehoord’

Hetzelfde geldt natuurlijk voor een vak als sociologie – je zult regelmatig groepen bestuderen die je niet aanstaan. En, aan het andere einde van het spectrum, is een vak als biologie vanwege de evolutieleer vast kwetsend voor orthodoxe gelovigen die niets willen weten van enige twijfel omtrent het scheppingsverhaal. Misschien moet er in de studiegids een disclaimer komen: ‘Pas op, je zult ook dingen lezen waarmee je het oneens bent. Wie niet tegen die schok kan, moet maar wiskunde kiezen.’

Daarbij valt vooral op hoe snel de verantwoordelijke autoriteiten voor zulke overgevoeligheid door de knieën gaan. Dat heeft al tot de nodige relletjes geleid. Denk aan die Amerikaanse docent kunstgeschiedenis die ontslagen werd omdat zij een historische prent van Mohammed toonde. Of aan dat inmiddels wereldberoemde schilderij van rokende Leidse universiteitsbestuurders van een halve eeuw terug, waarbij een vrouwelijke promovenda zich ongemakkelijk voelde. Of aan de poging tot kuising van de teksten van Roald Dahl. Ja, het verleden is soms vreeeeeeselijk – en dat zullen ze over vijftig jaar vast ook vinden van onze opvattingen nu, als we allemaal in rauwkost-etende veganisten veranderd zijn.

In Amerika zijn intussen de ‘culture wars’ uit de dagen van Reagan weer helemaal terug, waarbij vooral rechtse Republikeinen het vuur opstoken – de gouverneur van Florida Ron De Santis maakt er in zijn campagne voor de nominatie voor de presidentsverkiezingen zijn speerpunt van. Hier moet vooral de arme kinderziel tegen ‘woke’ beschermd worden, wat impliceert dat uit schoolbibliotheken menig boek over het Amerikaanse slavernij- en segregatieverleden verwijderd is, omdat dat blanke kinderen een onprettig gevoel zou geven. Nationale glorie staat voorop, en de zwarte bladzijden van het eigen nationale verleden wil men liever verzwijgen.

Zelfs het gedicht van Amanda Gorman, dat bij de inauguratie van Biden is voorgedragen, is inmiddels om die reden taboe verklaard. En alles wat met seksuele voorlichting te maken heeft natuurlijk ook. Meisjes moeten weer als vanouds onwetend het huwelijk in, want daar komen extra gelovige kindertjes van.

Uitgerekend in de vrome mormonenstaat Utah heeft een progressieve tegenstander van deze conservatieve kuisheidskruistocht nu echter met succes toegeslagen. De bijbel is officieel voor scholieren tot 14 jaar in de ban gedaan, wegens een overmaat aan ‘incest, onanie, verkrachting en kindermoord’. Daar valt inhoudelijk geen speld tussen te krijgen – maar willen we echt die kant op?

Vlaams Belang boycot Bol.com vanwege boerkini-posters

de Kanttekening
-
0
Vlaams Belang boycot Bol.com vanwege boerkini-posters

In België is commotie ontstaan vanwege boerkini-posters van Bol.com, die het bedrijf wil slijten in de zomercampagne genaamd ‘de winkel van zomerspetters’.  Bij het extreemrechtse Vlaams Belang schoot dat in het verkeerde keelgat. De partij ziet de posters als een teken van ‘islamisering’.

Dat melden zij in een actiefilmpje op sociale media. ‘Dit is een regelrechte schande’, zegt Anke Van Dermeersch van Vlaams Belang Antwerpen, terwijl ze een affiche (‘De islam kan uw vrijheid schaden’) plakt op de bol.com poster. ‘Het kan toch niet dat bij een weer met 30 graden en volop zon, wij als vrouwen ons helemaal moeten bedekken volgens de islamitische normen.

De ‘islamisering’ dient volgens Van Dermeersch ‘stoppen’ en kondigt met dat doel ook meteen een boycot tegen Bol.com aan, ‘Als ze op deze manier reclame maken, dan horen zij niet thuis in deze samenleving’.

Op Twitter is ook kritiek op Vlaams Belang, van onder meer de beroemde viroloog Marc Van Ranst die de boycot als ‘racistisch’ bestempeld. ‘Een affiche is de simplistische  oplossing voor elk nonprobleem. Simpele zielen…. Simpele racistische zielen…’, zegt hij over Vlaams Belang. Van Ranst vindt het bovendien ‘gevaarlijk’ dat Vlaams Belang denkt te mogen bepalen wie of wat bij onze samenleving thuishoort of niet.

Raad van Europa dreigt Turkije met sancties om gevangenschap Osman Kavala

de Kanttekening
-
0
Raad van Europa dreigt Turkije met sancties om gevangenschap Osman Kavala

De Raad van Europa overweegt ‘verdere maatregelen’ tegen Turkije te nemen, als Turkije miljonair en mensenrechtenactivist Osman Kavala niet voor september dit jaar vrijlaat. Kavala zit sinds 18 oktober 2017 achter slot en grendel, ondanks een uitspraak van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) uit 2019 om hem vrij te laten.

Kavala (65) zit nu al 2050 dagen vast. In april 2022 werd hij tot levenslange gevangenisstraf veroordeeld, omdat hij het brein zou zijn achter de Geziprotesten van 2013. Burgers van Istanbul protesteerden tegen de sloop van een park, die plaats zou moeten maken voor een winkelcentrum en een moskee, maar de protesten transformeerden al snel tot een protest tegen het steeds minder democratische regime van Recep Tayyip Erdogan zelf.

Het feit dat de Turkse regering weigert het arrest van het EHRM uit 2019 uit te voeren en Kavala vrij te laten leidde ertoe dat de Raad van Europa – waar alle Europese landen behalve Rusland, Belarus, Kazachstan en Vaticaanstad lid van zijn – in februari 2022 een inbreukprocedure tegen Turkije is gestart. De afgevaardigden drongen er bij Turkije sterk op aan Kavala onmiddelijk vrij te laten. Als dat niet voor september gebeurt volgen er verdere maatregelen, aldus de Raad van Europa.

Franse moslimstudentes protesteren tegen hoofddoekverbod onderwijs

de Kanttekening
-
0
Franse moslimstudentes protesteren tegen hoofddoekverbod onderwijs

Steeds meer moslimstudentes in Frankrijk komen in verzet tegen het verbod op religieuze kleding op scholen, waaronder de hoofddoek. Ze gaan uit protest in een abaya naar school, een lange losse jurk die in onder andere Pakistan en Saoedi-Arabië wordt gedragen. Volgens rechtse Franse tv-zender BFM TV gaat het hier om islamitische aanvallen op het seculiere karakter van scholen.

Het dragen van religieuze kleding op scholen is sinds 15 maart 2004 verboden in Frankrijk. Je mag geen kruisje of keppeltje dragen, maar ook geen hoofddoek. De abaya bevindt zich in een schemergebied, aldus Le Parisien, en wordt door veel scholen gedoogd. Sinds april dit jaar gaan steeds meer moslimstudentes met een abaya naar school.

Op een video is te zien dat moslimstudentes op een openbare school in Lyon in een abaya naar school gaan, en op het laatste moment hun sluier afdoen, vlak voordat ze de poort overstoken. BFM TV spreekt van ‘aanvallen’.

Conservatieve Franse moslims steunen de actie van de moslimstudentes, en hopen dat Frankrijk de wet uit 2004 intrekt.

‘In Frankrijk worden moslimstudenten gedwongen hun hoofddoek af te doen voordat ze naar school gaan’, twittert moslimactiviste Ayisha Muhamad verontwaardigd. ‘Waar is de vrijheid om godsdienst te beoefenen? Waar zijn die liberalen die zeggen dat je vrouwen niet mag opleggen wat ze aantrekken?’

Ines Kostic (PvdD) loopt veertig kilometer tijdens Nacht van de Vluchteling

de Kanttekening
-
0
Ines Kostic (PvdD) loopt veertig kilometer tijdens Nacht van de Vluchteling

Ines Kostic, fractievoorzitter voor de Partij voor de Dieren in Noord-Holland, loopt volgend weekend, tijdens de nacht van de vluchteling, veertig kilometer van Amersfoort naar Utrecht. Hiermee maakt de politicus zich hard voor de miljoenen vluchtelingen die volgens haar tot zondebok worden gemaakt, zegt ze in een filmpje.

Nederland staat volgens Kostic nog altijd voor ‘mededogen’, zoals zij zelf ook heeft mogen ervaren als tienjarig kind toen ze arriveerde uit de door oorlog verscheurde Bosnië Herzegovina. Ze loopt daarom ‘voor alle kids die moeten vluchten en geen warm thuis hebben’, zegt ze op Twitter.

‘Ik had geluk en heb een veilig nieuw thuis kunnen vinden, samen met mijn vriendin. Maar miljoenen andere mensen en hun dieren hebben dat geluk nu niet. Ze krijgen niet de hulp en veiligheid die ze nodig hebben. Te vaak krijgen ze met geweld, verkrachting en discriminatie te maken. Te vaak worden mensen gedwongen om hun dieren achter te laten, alsof ze spullen zijn. Te vaak moeten kinderen nog op straat of in bossen slapen,’ meldt Kostic op de website waar ook geld gedoneerd kan worden voor Stichting Vluchteling.

Kostic spreekt zich ook uit tegen de zogenoemde verharding en haat tegen vluchtelingen. ‘Het soort verharding en haat dat tot oorlog in mijn geboorteland Bosnië heeft geleid’, waarschuwt ze. Ze wil dat er daarom een verandering komt in de negatieve beeldvorming rond vluchtelingen.

Rutger ontmaskert de nationalisten

Tayfun Balcik
-
0
Rutger ontmaskert de nationalisten

Het duurde een paar weken voordat ik me over mijn bezwaren en ongemak heen zette en klikte op de zesdelige Powned-docu Rutger en de nationalisten. Het scherp kijkende hoofd van Rutger Castricum, de beroemde kwelgeest van de multiculturele samenleving, verscheen al een tijdje op de shortlist van mijn NPO Plus abonnement. Mijn oog viel steeds op Rutger, maar zijn GeenStijl-geschiedenis spookte door mijn hoofd. Treiterige items zoals ‘Een n*g*r omdat het moet’, ‘Vluchtelingen voeren’, ‘Roetger gaan naar VMBO’ ‘Turks stappen’ en nog veel meer. Hij is er groot mee geworden.

En toch was de aantrekkingskracht te groot. Het zat hem in de combinatie Rutger en de nationalisten. ‘It takes one to see one’, reageerde een vriend onder een fragment dat ik plaatste op sociale media. ‘Gelukkig is hijzelf al iets bijgedraaid. En maar goed ook dat de anderen dat minder doorhebben en hem vertrouwen,’ voegde hij daaraan toe. En dat is precies wat ik dacht bij Rutger en de nationalisten. Eindelijk maakt hij een gedegen en zelfkritisch journalistiek product.

Zo loopt hij in een van de afleveringen rond in Almere met een man van kleur, die niet door zijn biologische vader uit Suriname is opgevoed. ‘Kijk om je heen. Je ziet bijna geen blanke lopen. Je ziet overal hoofddoekjes en donkergetinte mensen’, vertelt hij. ‘Is dat erg?‘, vraagt Rutger. ‘Nee, dat is niet erg, maar het is niet authentiek Nederlands.’ En dan de hamvraag, het moment suprême waar Castricum langzaam naartoe heeft gewerkt, door eerst vertrouwen op te bouwen: ‘Weet je wat mij zo opvalt? Je hebt zelf eigenlijk ook een kleur. Jij bent toch eigenlijk het rondwandelende bewijs dat het allemaal niet uitmaakt of je nou een kleur hebt of niet?

Daar komt niet alleen een nationalistisch antwoord van binding en gevoel met Nederland op (The Netherlands first!), maar in dit geval ook een racistisch antwoord: ‘Nu is het wel zo dat de blanke met uitsterving wordt bedreigd. Als blank en donker met elkaar mixen, dan hou je een halfbloed over. Die wordt nooit blank. Omvolking wordt het ook wel genoemd’, zegt de man van kleur met veel emotie in zijn stem. Rutger staat erbij en luistert met zichtbare verbazing.

Weg is de man die gelijk een oordeel velt en zuigjournalistiek bedrijft. Hij neemt de tijd voor de nationalisten. Ergens dacht ik ook: Rutger zit naar vroegere versies van zichzelf te kijken. Zo had hij ook kunnen zijn als hij zich niet omhoog had kunnen werken. Vaak sneue types, die uit gebroken families komen of economisch aan lager wal zijn geraakt.

Zeker niet altijd, want daar heb je de ‘rel-refo’ Matthijs van der Tang die achter zijn tafel met boeken oreert over het Wilhelmus en christelijk nationalisme. Zonder te blozen zegt hij: ‘Ik vind het de taak van de politiek om de christelijke gemeenschap hier te beschermen, en dus moslims te weren, omdat die uiteindelijk, als ze in de meerderheid zijn, ook een bedreiging gaan zijn voor de christelijke gemeenschap.’

Het irriteerde me aanvankelijk dat Rutger niet meteen stelt dat moslims ook Nederlanders zijn. Of meteen vraagt of de vrijheid van godsdienst alleen voor christenen is bedoeld? Hij doet dat dus maar een paar keer. Bijvoorbeeld bij een zelfvoorzienende, jonge boer, die uit ecologische redenen nationalistisch is. Een korte samenvatting: Alles is beperkt in Nederland, we moeten zuinig omgaan met de natuur, en dan mag eigen volk eerst.

‘De mensen die je net omschrijft, Turken en Marokkanen, vluchtelingen, die ons land binnenkomen, die zie jij niet als onze mensen’, zegt Rutger. ‘Het zijn geen Nederlanders’, antwoordt de jonge boer resoluut. Rutger gaat nu wel even door. ‘Want, wat de Turken en Marokkanen betreft, dat weet jij ook, die zijn voor een groot deel ook hier geboren.’ Letterlijk zijn ze wel Nederlander, geeft de boer toe. ‘Waar zit dan bij jou het criterium precies?’, vraagt Rutger. ‘Dat blijft heel vaag. Wanneer is iemand een echte Nederlander? Dat kan je peilen aan een aantal normen en waarden, zoals vrijheid en gelijkheid, dat bij onze cultuur past,’ antwoordt de boer inderdaad vaagjes.

Als vrijheid en gelijkheid het Nederlanderschap bepalen, dan zijn Turken die in alle vrijheid op Erdogan hebben gestemd echte Nederlanders – en PVV’ers die hen daarom allemaal het land uit willen schoppen, zijn dan nep-Nederlanders. Een conclusie die je kunt trekken, maar precies dat doet Rutger minimaal in deze docu. En dat is mooie tv van Powned, omdat hij dat oordeel overlaat aan de kijkers thuis. Hij ontmaskert de leegte én het gevaar van nationalisme met een paar simpele vragen. Een doorontwikkeling die best genoemd mag worden. Maar of een Nederlandse moslimnationalist (zoals Salaheddine) ooit de kans krijgt om met miljoenen Nederlandse belastingcenten door te groeien tot een succesvolle tv-maker… Dat lukt toch alleen met wit privilege.

‘Griekenland is de vluchtelingenvuilnisbelt van Europa’

Ewout Klei
-
0
‘Griekenland is de vluchtelingenvuilnisbelt van Europa’

De Grieken moeten op 25 juni opnieuw naar de stembus, voor de tweede ronde van de parlementsverkiezingen. Hoogstwaarschijnlijk zal zittend premier Kyriakos Mitsotakis weer winnen. Wat betekent dit voor de vele vluchtelingen die er gestrand zijn? En hoe moeten we de nieuwe migratiedeal van de Europese Unie beoordelen? ‘Het is de meest verschrikkelijke uitkomst’, oordeelt journalist Ingeborg Beugel.

Mitsotakis’ Nea Dimokratia won de parlementsverkiezingen van 21 mei, maar haalde net geen absolute meerderheid. In het Griekse systeem moet je dan binnen negen dagen een coalitieregering vormen. Lukt dat niet, dan moet er een volgende ronde komen, waarin bonuszetels zijn te verdelen. Daar stuurt de zittende premier nu op aan. Ingeborg Beugel en de Belgische correspondent Bruno Tersago reageren op de verkiezingsuitslag. En misschien nog wel belangrijker: wat betekent de migratiedeal van de EU, mede beklonken onder aanvoering van premier Mark Rutte?

Pushbacks

‘Het wordt steeds erger in Griekenland. Vanaf 2019, toen Mitsotakis de verkiezingen won met een absolute meerderheid, wordt gesproken over de ‘Orbanisatie’ van Griekenland, omdat het steeds meer lijkt op het Hongarije van de autoritaire premier Viktor Orban. Sinds de eerste ronde van deze verkiezingen op 21 mei heeft men het ook over de ‘Erdoganisatie’ van Griekenland. Dat wil zeggen: nog minder democratisch. Mitsotakis wil weer een absolute meerderheid. Vandaar deze tweede ronde en misschien komt er ook nog een derde. Hij streeft naar honderdtachtig van de driehonderd zetels. Daarmee kan hij de grondwet veranderen. Dat betekent nog meer macht voor zijn extreem neoliberale en zeer rechtse regering.’

Aan het woord is Ingeborg Beugel, Griekenlandcorrespondent voor De Groene Amsterdammer en de NPO. Ze waarschuwt al jaren tegen het hardvochtige Griekse vluchtelingenbeleid, terwijl er (bijna) niemand naar haar luistert. Ze is als de Trojaanse prinses Cassandra, die de gave had de toekomst te voorspellen, maar door de god Apollo was vervloekt zodat niemand haar profetieën serieus nam. Maar Beugel is een Cassandra tegen wil en dank, omdat ze van Griekenland, van de Grieken, van mensen, en dus ook van vluchtelingen houdt.

Wat er volgens Beugel mis is met Mitsotakis en zijn ND? ‘Hij zwemt in corruptieschandalen en worstelt met het giga afluisterschandaal Greek Watergate. Zijn regering is medeverantwoordelijk voor een gruwelijke treinramp in februari met 57 doden, vooral studenten. Hij regeert met een kliek oligarchen en heeft gezorgd voor een enorme keldering van Griekenland op de wereldlijst van persvrijheid – het land staat nu op nummer 107 van Reporters Without Borders (RSF), onder Botswana en Moldavië. Mitsotakis doet niets voor armen en zwakken en veroorzaakte een implosie van gezondheidszorg en onderwijs, en nog veel meer. Bovendien liegt hij al drie jaar lang tegen de EU en de hele wereld over de criminele Griekse pushbacks [het illegaal terugsturen van vluchtelingen de zee op] en de horror in vluchtelingenkampen. Vooral dat laatste kan de meeste Grieken niets schelen.’

‘Veel jongeren zien geen toekomst meer in Griekenland. De grootste braindrain éver’

De peilingen gaven Mitsotakios een nipte voorsprong van 7 procentpunt op de grootste oppositiepartij, de progressief linkse Syriza van Alexis Tsipras. Toch won Mitsotakis tegen alle verwachtingen in de eerste ronde met een verschil van maar liefst 20 procentpunt. Syriza en alles links daarvan waren verslagen. ‘Als Mitostakis met een grote meerderheid de tweede ronde wint, betekent dat nog meer verwoestende privatiseringen, meer bezuinigingen op publieke diensten, meer belastingen voor de middenklasse en nog veel meer armoede’, aldus Beugel. ‘Maar veel Grieken blijven tegen hun eigen belang op Mitsotakis stemmen vanwege zijn schaamteloze propaganda tegen vluchtelingen, die hij als islamitische vijanden afschildert, gestuurd door president Recep Tayyip Erdogan in Turkije, die Griekenland en heel Europa kapot willen maken. Die geslaagde anti-vluchtelingenpropaganda, samen met het feit dat bijna alle media in handen zijn van Mitsotakis cum suis, verklaren waarom zoveel Grieken tegen hun eigen belang in stemmen.’

‘Met ‘cadeautjes’ probeert Mitsotakis deze verkiezingen vooral het grote aantal jonge kiezers aan zich te binden’, vervolgt de journaliste. ‘Ook maakte de premier voor het eerst TikTok-filmpjes en gaf hij interviews aan piepjonge populaire vloggers. Terwijl schoolgebouwen bijvoorbeeld nauwelijks worden onderhouden. Onlangs stortte bij drie lagere scholen het plafond naar beneden. Ik bezocht afgelopen winter de Universiteit van Athene. Het was er ijskoud en vies. Studenten waren ingepakt als Michelinmannetjes, omdat er geen verwarming was. Lekkende kranen, overstromende wc’s, overal afval. En dat is dan de Universiteit van Athene. Ik waande mij in Roemenië of Moldavië. Veel jongeren zien geen toekomst meer in Griekenland. Ze emigreren na hun afstuderen naar het buitenland, waar leraren, economen, artsen en andere professionals wél een fatsoenlijk salaris kunnen krijgen. De grootste braindrain éver. Mitsotakis deed de afgelopen jaren niets om dit te stoppen. Toch stemde 31 procent van de jongeren tijdens de eerste ronde op hem.’

Vluchtelingencrisis

De Belgische Griekenlanddeskundige Bruno Tersago, Griekenlandcorrespondent voor de Vlaamse tv-zender VRT, is het met Beugel eens. ‘De Griekse politiek is erg gepolariseerd’, legt hij uit. ‘Dit is al decennia het geval. Tijdens de Griekse Burgeroorlog (1944-1949, red.) stonden de communisten en monarchisten tegenover elkaar, nu ND en Syriza. In plaats van dat partijen tijdens de verkiezingscampagne hun eigen verhaal vertellen, maken ze de andere partij zwart. Deze negatieve campagnevoering versterkt de polarisatie.’

Syriza werd groot dankzij de staatsschuldcrisis van 2010, die veel Grieken financieel op de rand van de afgrond bracht. Eerder werd links vertegenwoordigd door het sociaaldemocratische Pasok, maar die partij is net als de PvdA in Nederland een schaduw van zichzelf geworden. Onder de Syriza-regering begon de vluchtelingencrisis, waar de toen radicaal-linkse partij geen goed antwoord op had. Dit maakte de weg vrij voor Néa Dimokratía, die van een conservatief-liberale partij in een ultrarechtse partij veranderde en sinds 2019 Griekenland regeert. In de oppositie schoof Syriza vervolgens op naar het centrum. ‘De partij heeft geen duidelijk verhaal meer’, aldus Tersago.

In 2015 konden de vluchtelingen die Griekenland binnenkwamen nog doorreizen, via de Balkan, naar West-Europa. Maar toen de grenzen werden gesloten, bleven de vluchtelingen in Griekenland achter, en werd vluchtelingenkamp Moria op het eiland Lesbos een vreselijke plek. De regering van Mitsotakis heeft de situatie van vluchtelingen nauwelijks verbeterd, maar wel zijn ze steeds meer uit het straatbeeld verdwenen. ‘Er zijn nu nieuwe kampen, buiten de bewoonde wereld, met hoge muren. ND zegt dat ze de vluchtelingencrisis met grensmanagement heeft opgelost, maar ze leggen niet uit wat ze precies aan het doen zijn. Dat komt omdat het hier gaat om illegale pushbacks. Hulporganisaties zijn niet langer welkom op de Griekse eilanden om vluchtelingen op te pikken uit zee of om te observeren. Ze kunnen dus ook niet langer rapporteren over mensenrechtenschendingen.’

Ingeborg Beugel zegt dat er bewijzen genoeg hiervoor zijn. ‘Journalisten werken zich hier het schompes, terwijl Mitsotakis alles doet om dat werk onmogelijk te maken. Vooral journalisten die onderzoek doen naar de pushbacks worden geïntimideerd en krijgen rechtszaken aan hun broek, net als hulpverleners. Er lopen tegen mij inmiddels twee rechtszaken. Er is al sinds de lente van 2020 overweldigend bewijs van Griekse pushbacks – op zee, op de eilanden en bij de Evros-rivier. Pushback-commando’s, zwartgeklede gemaskerde gewapende mannen in geblindeerde SUV’s, onderscheppen vluchtelingen op land, mishandelen en bestelen hen, overhandigen hen aan de Griekse kustwacht, die hen op motorloze stuurloze life rafts richting Turkije trekt en hen zonder eten of drinken daar op zee loslaat. Vorig jaar stierven hierdoor drie kleuters van honger en dorst. Iedereen weet dat dit wekelijks, soms dagelijks gebeurt. Ook de Europese Commissie weet het, maar kijkt weg. Het is een grove schending van mensenrechten en gaat tegen wat we in Europa over de mensenrechten hebben afgesproken, het is wreed en barbaars. Maar het kan niemand iets schelen. Niet in Griekenland, ook niet in Nederland.’

Volgens Tersago heeft Erdogan vluchtelingen als ‘wapen’ gebruikt om de Europese Unie onder druk te zetten en zo de Grieken een trauma bezorgd. ‘Néa Dimokratía heeft daarom carte blanche om de vluchtelingencrisis aan te pakken. De Europese Unie wil niet dat vluchtelingen doorreizen en knijpt daarom een oogje toe. ND ontkent de pushbacks, maar wil niet zeggen wat er wel met vluchtelingen gebeurt. De New York Times publiceerde onlangs een verhaal met voor het eerst filmbéélden van een pushback uitgevoerd door de Griekse kustwacht. Onder druk van de EU heeft Griekenland beloofd hier onderzoek naar te doen. Maar de onderzoekscommissie wordt door de Griekse regering in het leven geroepen, en is dus niet onafhankelijk. Het zal dus niets opleveren.’

Beugel: ‘In het ND-discours worden vluchtelingen geframed als ‘jihadsoldaten van Erdogan’, omdat ze moslim zijn. Ze worden ontmenselijkt. Veel Grieken schamen zich niet voor het hardvochtig beleid van hun regering. Ze wíllen die pushbacks. Ik sprak laatst met een straatarme werkloze dertiger, zoon van een kruidenier die z’n winkeltje door de crisis had verloren. Hij riep: ‘Hoe meer pushbacks, hoe beter! Ik wil dat Mitsotakis hen…’, zei hij, terwijl hij met zijn schoenpunt in het zand draaide alsof hij een kakkerlak vermorzelde. Hij stemt op Mitsotakis vanwege zijn anti-vluchtelingenbeleid. Hij had geen enkel probleem met het voor hem funeste neoliberale economische ND-beleid. ‘Ik ben arm, maar vóór puur kapitalisme. Alleen met Mitsotakis kan ik dromen ooit rijk te worden.’’

Toch is volgens Beugel niet de ultrarechtse regering van Mitsotakis hoofdverantwoordelijk voor het onmenselijke Griekse vluchtelingenbeleid, noch de rechtse Griekse kiezer. Zij wijst de EU aan als schuldige. ‘Griekenland wordt al zes jaar verraden door de EU. Asielzoekers worden niet, zoals zou moeten, eerlijk over alle EU-lidstaten verdeeld. ‘Relocatie’ heet dat. Ze worden in Griekenland gedumpt. Griekenland, dat al enorm heeft geleden onder het Europese bezuinigingsbeleid, is de vluchtelingenvuilnisbelt van de EU geworden. Brussel gooit miljarden naar Griekenland om de vluchtelingen daar te houden. Griekse kiezers denken dat dit geld bedoeld is om de vluchtelingen te helpen, maar dat is niet zo. Het is om Noord-Europa te helpen. Zoals de miljardensteun tijdens de crisis er niet was om de Griekse bevolking te helpen, maar om de Noord-Europese banken redden.’

Detentiecentra

Beugel is dan ook erg kritisch over de nieuwe migratiedeal van de EU, waarin is afgesproken dat asielzoekers uit veilige landen straks beoordeeld zullen worden aan de Europese buitengrens. Degenen die weinig kans maken te mogen blijven, kunnen dan meteen worden vastgezet, om uiteindelijk te worden teruggestuurd. Beugel: ‘Het is de meest verschrikkelijk uitkomst. Maar als je de afgelopen jaren had opgelet, wist je dat dit de uitkomst zou zijn. De plannen werden eind 2020 geïntroduceerd door EU-minister van Binnenlandse Zaken Ylva Johansson, twee weken na de grote septemberbrand in het vluchtelingenkamp Moria.’

‘Journalisten worden geweerd, drones zijn verboden, camera’s afgepakt’

‘De EU had relocatie van vluchtelingen verplicht moet maken’, vindt Beugel. ‘Dat was in de herfst 2015 ook het beginidee, toen er vanwege de burgeroorlog in Syrië een miljoen vluchtelingen de EU binnenkwamen. Maar dat prachtidee is helemaal verdampt. Hongarije en Polen willen helemaal geen vluchtelingen opnemen. En Mark Rutte heeft hun bezwaren gebruikt om maar niet ‘het beste jongetje van de klas’ te hoeven spelen. De EU kopieert nu het Australische model, waar vluchtelingen worden vastgezet in offshore detention centres, ver buiten de bewoonde wereld. Australiërs die op deze centra werken veranderen – als gevolg van het onmenselijke systeem – in bullies. Het is een Auschwitz zonder ovens, zeggen critici. Jarenlang hebben kranten als de New York Times, The Guardian en Le Mondegewaarschuwd tegen het Australische systeem, dat de EU absoluut niet moest overnemen. Maar dat gebeurt nu wel. Griekenland heeft nu twee van deze detentiecentra gebouwd. Er moeten er zeven komen.  Ik ben met GroenLinks-Europarlementariër Tineke Strik in zo’n nieuw detentiecentrum in Griekeland op Samos geweest, voordat het werd geopend. Er waren nog geen mensen in opgesloten, maar je kon zien dat het er verschrikkelijk was. We hebben allebei gehuild, de hele delegatie moest huilen. We horen nu ook verhalen van mensen in deze kampen, die vertellen dat ze worden mishandeld en vernederd. Deze verhalen gelden niet als bewijzen, omdat er geen beelden zijn. Maar activisten, advocaten en journalisten mogen deze kampen niet in.’

‘Grieken hebben vluchtelingen nodig’

Als Nea Dimokratia haar meerderheid in het parlement behoudt, betekent dat nog meer horror voor de vluchtelingen, besluit Beugel. ‘Tineke Ceelen van Stichting Vluchteling zorgt via een zusterorganisatie voor vluchtelingen in Griekenland die niets meer te eten te krijgen. Dat aantal groeit exponentieel. Ze verhongeren. Vluchtelingen die uitgeprocedeerd zijn, hebben sinds kort geen recht op eten meer. Leraren die vluchtelingenkinderen lesgeven in de kampen en hen tijdens schooldagen iedere dag een kleine snack geven, zien dat leerlingen vooral op maandag flauwvallen, omdat ze dan een heel weekend niets gegeten hebben. De EU wil dat vluchtelingen buiten Schengen blijven, dat ze verdrinken of gepushbackt worden tijdens de overtocht. En mochten ze dat allemaal overleefd hebben, dan moeten ze langzaam creperen in Griekse gruwelkampen. Brussel zegt natuurlijk van niet, maar ontkent daarmee de feiten. Er is al drie jaar een overvloed aan journalistieke bewijzen over de pushbacks en de kampen. Ergo: het is bewust EU-beleid. Momenteel wordt er gekeken naar één pushback die de New York Times toevallig op beeld had. En dat wordt dan behandeld als een ‘incident’, terwijl pushbacks wekelijks, soms íedere dag plaatshebben. Journalisten worden op de eilanden, de Evros-rivier en aan de kust geweerd, drones zijn verboden, onze camera’s worden afgepakt. De regering doet er alles aan om te voorkomen dat er iets op beeld komt.’

Toch zijn vluchtelingen nodig om de Griekse economie te laten draaien, stelt Bruno Tersago: ‘Veel vluchtelingen die in Griekenland blijven hangen zijn illegaal aan het werk gegaan, waaronder in de landbouw en tuinbouw. Zonder deze Afghanen, Bangladeshi en Pakistanen krijgen de Grieken geen groente en fruit op tafel. Daarnaast zijn vluchtelingen onmisbaar voor de toerismesector. Dit jaar wordt waarschijnlijk een heel goed toerismejaar, na drie jaar corona. Maar de werkomstandigheden in de toerismesector zijn zwaar. Je moet zeven per week werken, twaalf tot veertien uur per dag. Er zijn tienduizenden vacatures. Vluchtelingen zijn nodig om kamers schoon te maken, koffers te sjouwen, enzovoort. Na de bankencrisis zijn meer dan 800.000 Grieken geëmigreerd, vooral jonge en hoogopgeleide mensen. De ouderen blijven achter. Dorpen lopen leeg. Straks worden de pensioenen onbetaalbaar. Maar als je vluchtelingen banen geeft, dan blijft het pensioenfonds betaalbaar.’

Documentaire over ‘cancel culture’ zorgt voor opschudding

de Kanttekening
-
0
Documentaire over ‘cancel culture’ zorgt voor opschudding

Journalisten Fidan Ekiz en Kees Schaap liggen onder vuur vanwege hun kritische documentaire De doe-het-zelf Dictatuur over de cancel culture en toegenomen polarisering. De documentaire is sinds gister te zien op NPO Start.

Opdrachtgever BNNVARA trok zich terug nadat de omroep opeens zelf onderwerp van discussie werd in de documentaire. Afgelopen kerst kreeg BNNVARA een kerstpakket, waarin een doos chocozoenen zat. Daarop had Schaap een uitgeknipte blackface geplakt. Toen BNNVARA liet weten deze ‘grap’ niet op prijs te stellen, besloot Schaap dat dit incident een schoolvoorbeeld was van de zogenoemde cancel culture, dat mensen met een kritische mening monddood worden gemaakt.

Ook Fidan Ekiz heeft het gevoel dat ze monddood wordt gemaakt. Het zit haar nog steeds niet lekker dat BNNVARA twee jaar geleden de stekker trok uit haar talkshow De Vooravond. Officieel omdat het programma niet actueel genoeg was, maar Ekiz vermoedt dat het komt vanwege haar ‘rechtse denkbeelden’.

BNNVARA-ster Erik Dijkstra vindt de kritiek van Ekiz op BNNVARA niet terecht, zei hij gisteren in de talkshow Jinek. ‘Ja, weet je… Ik vond De Vooravond eigenlijk gewoon niet zo’n heel goed programma. Dat kan ook, weet je wel. Dan kun je er ook mee stoppen met zo’n talkshow. Ik vind eerlijk gezegd om daar nu… Wat is het? Twee of drie jaar later? Om daar nog over te gaan janken… Get over it, weet je wel.’ Dijkstra ontkent dat er bij BNNVara sprake is van een cancel culture: ‘Ik  herken me niet in het verwijt en als ik dan dingen lees over ‘angstcultuur’ en ‘je mag niks zeggen’… Ja, waar gaat het over, joh?’

Vrouw vrijgesproken voor deelname aan IS

de Kanttekening
-
0
Vrouw vrijgesproken voor deelname aan IS

Gisteren heeft de rechtbank Rotterdam een 38-jarige vrouw vrijgesproken, die in 2013 met haar Turkse echtgenoot naar IS-gebied trok. Volgens het OM sloot de vrouw zich ook aan bij IS, maar volgens de rechter is hiervoor onvoldoende bewijs.

De vrouw vertrok in 2013 naar IS-gebied, terwijl zij wist dat IS een terroristische organisatie was, aldus het OM. Omdat haar echtgenoot actief zou zijn voor IS en ze met hem een gezamenlijke huishouding voerde, zou ze zich feitelijk bij IS hebben aangesloten en daarmee het kalifaat getalsmatig hebben versterkt. Het OM eiste daarom 5 jaar gevangenisstraf.

De rechtbank ging hier niet in mee. Die concludeerde dat er ‘onvoldoende bewijs is waaruit blijkt dat de vrouw heeft deelgenomen aan IS en een aandeel heeft gehad in verwezenlijking van het terroristisch oogmerk van de organisatie’. Het OM-dossier biedt geen enkel aanknopingspunt om te veronderstellen dat de vrouw heeft deelgenomen aan een gevechtsbataljon van IS, of dat ze actief was in een ondersteunde functie voor de terreurorganisatie. Ook acht de rechtbank het niet bewezen dat de echtgenoot van de vrouw een IS-strijder was.

Om deze redenen besloot de rechtbank Rotterdam tot vrijspraak. Het enige wat de rechtbank wel concludeert is dat de verdachte ruim vijf jaar vrijwillig in Syrië bij IS is gebleven, maar dat is geen bewijs dat ze ook actief voor de organisatie was.

1...426427428...1.054Pagina 427 van 1.054