Op de valreep voor de verkiezingen is het kabinet met een voorstel gekomen dat desastreus kan uitpakken voor in Nederland wonende vluchtelingen. Het gaat om een aanpassing van de eisen voor naturalisatie tot Nederlander, en dan met name om de eis die wordt gesteld aan kennis van het Nederlands.

Waar nu nog ten minste taalniveau A2 wordt verlangd, zal degene die Nederlander wil worden in de toekomst het Nederlands ten minste op niveau B1 moeten beheersen. A2 staat voor elementaire kennis, bij B1 kan men zich zelfstandig redden, maar alleen met eenvoudige zinnen.

Deze verhoging van de taaleis wordt beargumenteerd met een verwijzing naar de nieuwe Wet inburgering, die – na onlangs opnieuw te zijn uitgesteld – op 1 januari 2022 ingaat. De standaardeis voor inburgeringsplichtigen gaat dan omhoog van A2 naar B1.

VluchtelingenWerk schat dat tienduizenden vluchtelingen hierdoor niet in aanmerking komen voor een paspoort

Ik vind dat een verbetering, omdat taalbeheersing op B1-niveau minimaal noodzakelijk is om in Nederland een baan te kunnen vinden en die te kunnen behouden. Helaas bereikt in Nederland nu maar een kleine minderheid van de inburgeringsplichtigen het B1-niveau, terwijl bijvoorbeeld in Duitsland meer dan de helft dat niveau wel haalt, uiteraard dan in het Duits.

Uit onderzoek blijkt dat inburgeraars in Nederland het zekere voor het onzekere nemen en liever voor een laag taalniveau kiezen uit angst dat zij niet voor het examen slagen. Als zij niet slagen, riskeren zij een boete, lopen zij de kans hun lening niet kwijtgescholden te krijgen en kunnen zij in het uiterste geval hun verblijfsrecht verliezen. Alle reden dus om geen risico te lopen.

De nieuwe inburgeringswet verhoogt weliswaar de taaleis, maar biedt ook allerlei uitzonderingen daarop voor inburgeraars die kunnen aantonen dat zij zich wel hebben ingespannen, maar dat het echt niet lukt B1 te bereiken. In overleg met de gemeente kan het na te streven niveau dan alsnog worden verlaagd naar A2 of kan men in een zogenaamd Z-traject worden geplaatst. Men wordt dan begeleid naar Zelfredzaamheid (vandaar die Z), maar hoeft geen examen te doen. In de praktijk zal dit laatste vooral gaan gelden voor laaggeschoolde, semi- en analfabete inburgeraars, onder wie veel vluchtelingen.

Dergelijke uitzonderingen worden echter niet of nauwelijks voorzien bij de nieuwe regels voor naturalisatie. Het argument hierbij is dat de inburgering binnen drie jaar na vestiging in Nederland moet zijn voltooid, maar dat voor naturalisatie een wachttijd van ten minste vijf jaar geldt. Volop tijd dus, zo redeneert de regering, om het Nederlands alsnog op het vereiste peil onder de knie te krijgen.

Ik heb ernstige twijfels over het realiteitsgehalte van die laatste veronderstelling, en ik deel die scepsis met diverse maatschappelijke organisaties die dit al eerder hebben aangekaart. Vooral de wat oudere vluchtelingen, die in eigen land weinig tot geen onderwijs hebben genoten en bovendien nog zwaar getraumatiseerd hierheen zijn gekomen, blijken ook na vijf of meer jaren nog grote moeite te hebben met de Nederlandse taal.

Toch is het juist voor deze groep van eminent belang dat zij Nederlander kunnen worden. Immers, de essentie van het bezit van de nationaliteit van een bepaald land is dat je altijd kunt terugvallen op bescherming door de overheid van dat land. Dat is voor vluchtelingen onmogelijk zolang zij de nationaliteit bezitten van het land dat zij nu juist zijn ontvlucht uit angst voor onderdrukking door diezelfde overheid. Voor alle andere migranten speelt dit niet, of ze nu voor werk of als gezinsmigrant zijn gekomen. Zij kunnen altijd terug naar hun land van herkomst en zich daar probleemloos weer vestigen als zij dat zouden willen.

In dit licht is het niet verwonderlijk dat uit de cijfers blijkt dat vluchtelingen zich gemiddeld veel sneller tot Nederlander laten naturaliseren dan andere migranten. Zodra het kan, kiezen zij voor extra bescherming door de Nederlandse overheid. Die mogelijkheid wordt een stuk lastiger als de taaleis inderdaad wordt verhoogd. VluchtelingenWerk Nederland schat dat enkele tienduizenden vluchtelingen hierdoor niet in aanmerking komen voor een Nederlands paspoort. Dat zal hun integratieproces, dat vaak toch al moeizaam verloopt, niet ten goede komen.

Gelukkig heeft de Tweede Kamer deze week een motie aangenomen waarin de regering wordt verzocht het voorstel in te trekken. Hopelijk doet zij dat ook, al weet je in verkiezingstijd maar nooit…

Zou het een prettig uitje geweest zijn, daar in Paramaribo, voor Stef Blok, het bijwonen van de plechtigheden ter ere van 45 jaar Surinaamse onafhankelijkheid?

Ruim twee jaar geleden betitelde de kersverse minister van Buitenlandse Zaken in een besloten bijeenkomst Suriname als een ‘failed state’, een disfunctionerende rechtstaat en dito democratie, waarin een vreedzame samenleving tussen de diverse bevolkingsgroepen niet mogelijk zou zijn. Hij moest er toen zijn excuses voor aanbieden, en kon nu zelf ter plekke constateren wat er van zijn beweringen waar was.

Het laatste in elk geval niet. Waar in andere landen – denk bijvoorbeeld aan Libanon, Cyprus of Ierland – de etnische spanningen in het verleden inderdaad tot een burgeroorlog hebben geleid, is het opmerkelijke dat Suriname nooit in die zin is ontspoord. En de ‘disfunctionerende rechtstaat’ en dito democratie is er in elk geval op eigen houtje in geslaagd om Bouterse voor de Decembermoorden te veroordelen en uit het presidentieel paleis te krijgen, ook al is het nog afwachten of die veroordeling tot daadwerkelijke strafoplegging leidt.

Zeker: de politieke positie die Ronnie Brunswijk nu binnen de regering in kan nemen, verdient gezien diens dubieuze verleden geen rechtstatelijke schoonheidsprijs. Net als de verslagen Bouterse heeft Brunswijk, ex-leider van het Junglecommando, een Nederlandse veroordeling wegens cocaïnehandel aan zijn camouflagebroek. Blok kreeg dan ook van de Tweede Kamer de opdracht mee Brunswijk te ontlopen, zoals men voorheen vanwege Bouterse de algehele contacten op een laag pitje had gezet.

Brunswijks vicepresidentschap nu vormt de bijna onvermijdelijke uitkomst van de verkiezingen: winnaar Chan Santokhi wist zelf niet voldoende stemmen te vergaren, en had, bij gebrek aan veel alternatieven, Brunswijk nodig voor een meerderheid.

Precies zoals Bloks eigen VVD in 2010 koos voor samenwerking met Geert Wilders, bij wiens (voor regeringsdeelname op zich toch wel wenselijke) respect voor de rechtstaat en haar instituties ook de nodige gegronde kanttekeningen vielen te plaatsen.

Het is dat in 2013 bij de viering van tweehonderd jaar herstel van de Nederlandse onafhankelijkheid de coalitie met de PVV alweer van het toneel verdwenen was, en Bouterse niet voor de plechtigheden was uitgenodigd, maar zou die anders misschien van zíjn parlement de opdracht hebben meegekregen Wilders te ontlopen?

Het valt niet te ontkennen dat Den Haag vaak voor een dilemma staat als het om buitenlandse machthebbers met minder schone handen gaat – we zien het ook bij de omgang met Assad. Het probleem: de meeste machthebbers deugen niet, de democratieën zijn op deze wereld in de minderheid, en hun aantal loopt – zie de ontwikkelingen in Hongarije en Turkije – zelfs weer geleidelijk terug. Geen enkel diplomatiek contact meer met autocraten? Daarvan zijn er wereldwijd gewoon veel te veel.

Moet en kun je dit soort lieden dus wel bij herdenkingen mijden? Zeker als ze niet alleen bloed aan hun handen hebben, maar op ondemocratische wijze aan de macht gekomen zijn? (Waarbij tegelijk toch elke keer ook wel weer het schaalverschil tussen Bouterse – met vijftien vermoorde tegenstanders – en Assad – met zeker een tienduizendvoud daarvan – benadrukt moet worden). Als dat zo is, zou Den Haag zelfs niet aan het nemen van maatregelen ontkomen, indien Trump straks door een juridische coup alsnog het Witte Huis mocht behouden. Sancties tegen Loekasjenko wegens verkiezingsfraude verliezen anders aan geloofwaardigheid.

Houdt Den Haag nu de hand strikt op de knip, en riskeert het een mislukking van Santokhi en een terugkeer van Bouterse?

Nederland staat nog voor een ander dilemma – een dilemma dat juist in Nederland erg zwaar weegt. In Den Haag is men, zogezegd, erg op de penning, en de grootste regeringspartij is dat nog meer dan wie ook. Geen cent meer naar de Grieken, want er komt geen cent meer terug – u herinnert zich vast nog de verkiezingsboodschap van VVD-lijsttrekker Rutte. Daar kwam niets van, evenmin van het ‘nul euro’ als schenking naar het door corona getroffen Spanje en Italië afgelopen zomer.

En nu heeft Suriname financiële steun nodig, want dankzij Bouterse is het platzak. Houdt Den Haag nu uit wantrouwige zuinigheid de hand strikt op de knip, en riskeert het daarmee een mislukking van Santokhi en een terugkeer van Bouterse na de volgende verkiezingen? Of durft men iets verder vooruit te kijken?

De Apartheid was volgens de Zuid-Afrikaanse politicus Hendrik Verwoerd bedoeld om verschillen tussen mensen te accepteren en te vieren. ‘Omdat verschillen bestaan moet je ze erkennen. Verschillen moet je vieren. Tegelijkertijd kun je naast elkaar leven en elkaar helpen’, aldus Verwoerd, de architect van de invoering van de Apartheid in 1948. De beste manier om de verschillen te vieren was volgens hem dan ook je te gedragen zoals goede buren altijd doen. ‘Jezelf niet opdringen aan de ander als de ander dat niet wil.’

Het zijn woorden die anno 2020 omarmd worden door handelaars van identiteitspolitiek binnen zowel extreemlinkse als extreemrechtse kringen. Toch is het een goede zaak om van de geschiedenis te leren, om te voorkomen dat willekeurige verschillen ons niet uiteen drijven – met alle gevolgen van dien.

Wij leven in een land waarin de jongerenbeweging van een gevestigde politieke partij schaamteloos racistische, islamofobe en antisemitische ideeën heeft gedeeld. Het is verleidelijk en geruststellend om te stellen dat de jongeren die zich hier schuldig aan maken aan historisch geheugenverlies lijden, dat zij met meer maatschappelijke vorming het gelijkheidsprincipe zullen omarmen. Het tegenovergestelde is het geval. Een groeiende groep Nederlanders, hoe klein ook, kiest bewust om er racistische, islamofobe en antisemitische gedachten op na te houden, legde journalist en extreemrechts-expert Nikki Sterkenburg afgelopen zondag uit in Buitenhof.

Een land waarin de jongerenbeweging van een gevestigde politieke partij schaamteloos racistische, islamofobe en antisemitische ideeën heeft gedeeld

We mogen elkaar niet voor de gek houden. We moeten elkaar blijven herinneren dat verschillen die wij als relevant beschouwen in de eerste plaats door mensen zelf zijn gecreëerd. Gender, religie, ras, nationaliteit, klasse en cultuur – het zijn allemaal ‘leugens die ons binden’, zoals Kwame Anthony Appia betoogt in The lies that bind: Rethinking identities (2018). Door de geschiedenis in te duiken, laat de Ghanees-Britse filosoof overtuigend zien hoe dominante identiteiten uit leugens en fabels bestaan. Wij kunnen onszelf een dienst bewijzen door die identiteit licht te dragen.

Het is gebruikelijk dat wij meer overeenkomsten vertonen met mensen buiten onze identiteiten dan mensen daarbinnen. Dat is bijvoorbeeld het geval als het gaat om ras. In een gezaghebbend paper uit 1972 legde geneticus Richard Lewontin al haarfijn uit hoe er meer genetische diversiteit binnen bevolkingsgroepen bestaan dan daarbuiten. Met andere woorden: een bewoner van een willekeurig Afrikaans land kan in theorie meer genetische overeenkomst hebben met iemand uit Zweden en China dan iemand op hetzelfde continent en met dezelfde huidskleur.

Wat wij als ras verstaan bestaat genetisch gezien niet, maar is het resultaat van menselijke afspraken. Hetzelfde geldt voor de normatieve kenmerken die wij specifieke doelgroepen toekennen. In ons culturele archief zijn witte mensen intelligent en donkere mensen dommer. Niet omdat er daar wetenschappelijk bewijs voor is, maar omdat wij in de loop der jaren betekenis aan met het oog waarneembare verschillen hebben gegeven.

Zo hebben Europese Verlichtingsdenkers een belangrijke rol gespeeld in het rechtvaardigen van de slavernij en de onderdrukking van Afrikanen. Omdat Afrikanen als minderwaardig werden gezien, konden ze als slaven worden verhandeld. De vele genocides uit de twintigste eeuw werden gerechtvaardigd omdat de slachtoffers als ‘ondermensen’ werden gezien.

Anno 2020 zijn er groepen die net als Verwoerd stellen het recht te hebben om verschillen tussen mensen en culturen te benoemen. Van extreemlinks tot extreemrechts, mensen maken zich schuldig aan de verheerlijking van valse verschillen. Wij moeten ons hiertegen wapenen. Opdat het gelijkheidsprincipe zegeviert, niet alleen in woorden, maar ook in beleid. Opdat wij geen tweede apartheid krijgen, of andere toestanden die mensen op basis van arbitraire verschillen behandelt.