De gewelddadige dood van de zwarte Amerikaan George Floyd op 25 mei triggerde een wereldwijde protestgolf tegen racisme. Dit schreven de Kanttekening en onze columnisten deze zomer over Black Lives Matter:

‘Wat zou jij doen als ik minutenlang werd doodgedrukt door een agent?’, vroeg columnist Tayfun Balcik zich vlak na de moord op George Floyd af. ‘Zou je de ambtenaar in dienst ongestoord zijn gang laten gaan of is proportioneel geweld in dit geval gerechtvaardigd?’

Op 1 juni in Amsterdam vond de veelbesproken demonstratie tegen racisme plaats. Verslaggever Ewout Klei sprak demonstranten van kleur. ‘Als Amerika een tien is, dan scoort Nederland een zesje. Maar dat is ook erg en dat moet dus ook veranderen.’

Columnist Tomas von der Dunk verwonderde zich over de ophef na het – volgens critici partijdige – optreden van Femke Halsema rond de Dam-demonstratie: ‘Het valt wel degelijk te beargumenteren dat sommige demonstraties belangrijker zijn dan andere.’

‘De hel brak niet los op de Dam, maar in Den Haag, in de kranten en op Twitter’, schreef columnist Jaswina Elahi over deze demonstratie.

Racisme is diep verankerd in ons systeem, stelde columnist Azzedine Karrat: in de media, de politiek en in de sport, maar ook in de kerk, de tempel en de moskee. ‘Dit moet veranderen. We moeten ons van onze eigen – onbewuste – racistische vooroordelen bewust worden.’  

Wat doet het met biculturele Nederlanders wanneer de overheid etnisch profileert? Wij zochten het uit. ‘Als je niet wit bent, moet je jezelf altijd blijven bewijzen.’

In Amersfoort wordt het werk van vijftig Afro-Amerikaanse kunstenaars tentoongesteld. Kunstenaar en activist Quinsy Gario nam op verzoek van de Kanttekening een kijkje. ”Kunst voor de kunst’ is onzin. Het bestaat niet.’

Ter bestrijding van het complexe racismevirus zou ons kabinet een soort OMT moeten instellen, betoogde columnist Kiza Magendane. ‘We hebben racisme-adviseurs nodig.’

Ook journalist en gastcolumnist Fitria Jelyta boog zich over het veelkoppige, dodelijke racismemonster. ‘Kun je jezelf nog mens noemen, als je een ander zijn mensheid ontneemt?’

In tien jaar deed Rutte niets tegen institutioneel racisme in zijn land, zijn partij, ‘zijn’ belastingdienst, betoogde Sylvana Simons, leider van BIJ1 in een gastcolumn. ‘Sterker nog: Rutte heeft een geschiedenis met racistische uitspraken en beleid.’ 

Denk-leider Kuzu toonde zich solidair met Black Lives Matter. Het maakte op Tayfun Balcik geen indruk. ‘Of heeft Kuzu het over het hardnekkige anti-zwarte racisme binnen de Turkse en Marokkaanse gemeenschappen zelf, als hij opereert onder #BlackLivesMatter?’

In de week na het Dam-protest was er een antiracisme-manifestatie in de Bijlmer. Gekleurde gemeenschappen lijken nauwelijks iets te merken van de aanwezigheid van gekleurde politici, schreef columnist Chris Aalberts hierna.

Sommige antiracisten dwalen af van waar de strijd tegen racisme in de kern om gaat, schreef Gert Jan Geling. Terwijl die strijd zo hard nodig is. ‘Juist daarom mag deze strijd niet ontaarden in een beeldenstorm, boekverbrandingen, censuur en een ‘cancel culture’.’

De Amerikaanse predikant Jesse Jackson mengde zich, in de slipstream van de Black Lives Matter-protesten, in het debat over Zwarte Piet. In een brief riep Jackson Rutte op ‘de kwetsende en racistische Zwarte Piet definitief te verbieden. De wereld kijkt toe.’

In de afgelopen weken werd er volop gepraat over het verwijderen van ‘koloniale’ standbeelden. Maar zijn er ook nieuwe, diverse helden die een standbeeld verdienen?

Massale demonstraties tegen racisme, Zwarte Piet die steeds meer terrein verliest, meer aandacht voor onze zwarte bladzijden in het curriculum. ‘Er hangt iets in de Nederlandse lucht’, concludeerde Kiza Magendane.

‘Negerzoen’, ‘moorkop’ en de ‘Jodenkoek’: deze benamingen liggen onder vuur. Is dit ‘culinair racisme’ voor biculturele Nederlanders een doorn in het oog, of valt het wel mee?

Volgens een bekende hadith wees de profeet Mohammed racisme nadrukkelijk af. Toch beleven sommige moslims wel degelijk racisme binnen de islamitische gemeenschap. Vier moslims vertellen over hun ervaringen.

De tijd van alleen maar babbelen over gevoelens is voorbij, betoogde Tayfun Balcik. ‘Onze tijd vraagt om rauwe cijfers over racisme en discriminatie. Juist omdat het probleem zo wijdverspreid is, is een systematische en nationale aanpak geboden.’

Heeft, tegen de achtergrond van eerst #MeToo en vervolgens #BlackLivesMatter, de dominantie van blanke heteromannen van boven de vijftig nu dan toch echt zijn langste tijd gehad? Thomas von der Dunk vroeg het zich af.

We spraken met Linda Nooitmeer, voorzitter Nationaal instituut Nederlands slavernijverleden en erfenis (NiNsee), over ons slavernijverleden, de nieuwe Canon en de protesten van nu. ‘Tijdens de slavernij is de basis gelegd voor institutioneel racisme.’

In de Kamer zitten geen zwarte Nederlanders. Gooien de partijen het roer om voor de komende verkiezingen? Bij de progressieven leeft de discussie, bleek uit een rondgang langs prominente leden. ‘Geen partij geniet legitimiteit als er geen afspiegeling is.’

In juli organiseerde de NPO een themadag tegen racisme. Een goed teken, schreef Kiza Magendane. ‘Wij zijn toe aan een nieuwe upgrade tegen racisme.’

Had Jort Kelder  plaats moeten maken als presentator van het NPO-racismedebat? Hoe dan ook: de rel rond Kelder was geen noviteit. Media- en opiniemakers betichten elkaar steeds meer van het willen weren van ‘foute’ meningen en het optuigen van een ‘cancel culture’.

‘Racisme is geen mening’, luidde een veelgehoorde klacht over het NPO-racismedebat. Toch is de beste bestrijding van racisme het voeren van een debat hierover, schreef Chris Aalberts. ‘Zonder debat blijft iedereen in zijn eigen definitie hangen.’

Sinds de antiracismeprotesten zijn huidbleekproducten uiterst controversieel. Toch is huidbleken nog altijd doodnormaal in met name Afrika en Azië. We doken in de wereld van de huidbleekcrèmes. ‘Alsof je genezen moet worden van een donkere huid.’

Amerikaanse termen in het Nederlandse racismedebat worden omarmd en beschimpt. We spraken een voor- en een tegenstander van de levendige import van Amerikaans lingo.

Niet-witte agenten, boa’s of beveiligingsmedewerkers worden regelmatig racistisch bejegend – ook door mensen van kleur. Hoe moet hiermee worden omgegaan? ‘Ik zeg weleens dat we wel hetzelfde kunnen zijn, maar ik ben hier gewoon aan het werk.’

Niet-witte agenten, boa’s of beveiligingsmedewerkers worden regelmatig racistisch bejegend – ook door mensen van kleur.

In het centrum van Rotterdam, waar ondergetekende woont, is het regelmatig raak. Niet-witte agenten, boa’s en medewerkers van particuliere beveiligingsbedrijven krijgen van alles naar hun hoofd geslingerd. Vaak lokt juist een vriendelijk verzoek voor iets simpels – ‘U mag hier niet parkeren’ of ‘Houd anderhalve meter afstand’ – een racistische scheldpartij uit die er niet om liegt.

Dit gescheld gebeurt vaak vanuit witte mensen, maar ook door mensen van kleur. Ze roepen dan naar gezagsdragers van kleur dingen als: ‘Vuile n*g*r, je zou ons moeten beschermen, je laat je eigen mensen vallen.’ Het zijn andere beledigingen dan een wit iemand uitkraamt. Hoe moet hiermee worden omgegaan?

Het zit diep

George* is beveiligingsmedewerker in een grote stad in Nederland. Zijn donkergetinte huidskleur dankt hij aan zijn Kaapverdische roots. Hij maakt regelmatig mee dat hij wordt uitgescholden door mensen van dezelfde huidskleur. Volgens George heeft het vaak te maken met dat mensen hun zin niet krijgen. In het begin van het coronatijdperk moest je bij de meeste supermarkten verplicht een winkelwagentje nemen en daar wilde niet iedereen aan meewerken. ‘Ja, maar ik hoef maar één dingetje te hebben’, zeiden ze dan bijvoorbeeld.

George: ‘Dat kan wel, maar het waren de nieuwe huisregels. Daar kon best boos op gereageerd worden. Er werd door iemand van dezelfde kleur naar me geroepen dat ik racist was en discrimineerde. Nu ben ik niet op mijn mondje gevallen, en zei ik dingen terug als: ‘Luister eens, je bent zelf racistisch bezig. Het is beter als je weggaat. Wat wil je hiermee nu bereiken?’ Ik doe mijn werk en ik houd me aan de wensen van de opdrachtgever.’

Het bezorgt George een raar gevoel om voor racist uitgemaakt te worden door mensen met dezelfde huidskleur. ‘Het is vreemd om zoiets mee te maken, maar je kunt het diegene nooit kwalijk nemen. Ik ga er wel degelijk op in. Wat je nu zegt, is fout. Negen van de tien keer krijg ik te horen: ‘Sorry, het was niet zo bedoeld.’ Die excuses accepteer ik. Ik zeg er wel bij dat ze dit de eerstvolgende keer niet moet doen.’

De scheldwoorden liegen er niet om. Ook ‘k*nk*rn*g*r’ zit in het assortiment. ‘Als er zúlke dingen gezegd worden, dan stap ik op diegene af. Ze weten gelijk dat ze fout zitten. Met het discrimineren van mensen van je eigen huidskleur bereik je niets. Ik zeg weleens dat we wel hetzelfde kunnen zijn, maar ik ben hier gewoon aan het werk.’

George is blij met de aandacht voor racisme. ‘Het zit heel diep. Donkere mensen worden vaak gedenigreerd. Nu wordt er wat meer over gesproken. Kijk naar de storm rond Veronica Inside. Het komt eindelijk ter sprake. Racisme werd vaak genegeerd. Het is overwinning dat er nu over gepraat wordt, zodat een open wond kan helen.’

Racismekaart

Gerrit van der Kamp, voorzitter van de Politiebond ACP, noemt de situaties waarbij gezagsdragers onheus worden bejegend door mensen met dezelfde achtergronden herkenbaar. ‘Gaat het om discriminatie of om belediging? Het is een juridische kwestie. In ieder geval is het gedrag dat niet door de beugel kan. Als mensen dergelijke dingen roepen tijdens hun aanhouding dan kan het in het proces-verbaal worden opgenomen. Belediging van een ambtenaar in functie is strafbaar.’

Van der Kamp benadrukt dat het vaak verder gaat dan scheldpartijen alleen. Ook bedreigingen en vechtpartijen komen regelmatig voor. De Politiebond ACP bekijkt graag of de betrokkene hulp nodig heeft en wat er gedaan kan worden.

Xander Simonis, voorzitter van de Algemene Nederlandse Politie Vereniging, geeft toe dat racisme niet is voorbehouden aan witte mensen. Van politiemedewerkers met een migratieachtergrond wordt vaak door mensen met dezelfde achtergrond verwacht dat zij een oogje dicht knijpen, zegt hij. Bijvoorbeeld: ‘Wij komen van de Antillen, dus moeten we elkaar beschermen.’

Simonis: ‘Het speelt overal. We weten dát het speelt, maar bij ons zijn geen specifieke meldingen binnengekomen. Als uitgescholden agenten dergelijke incidenten wel melden, dan kunnen we ermee naar de politieleiding en de minister. Om tot vervolging te komen zal de betreffende politiemedewerker aangifte moeten doen, waarbij het een pré is als de naam van de verdachte bekend is. Vaak wordt die niet eens opgeschreven.’

Racisme in het korps

Sinds de dood van George Floyd is de discussie over vermeend racisme binnen het Nederlandse korps verder opgelaaid. Zo onthulde NRC enkele weken geleden dat Rotterdamse agenten zich in een WhatsApp-groep discriminerend hadden uitgelaten, waarna het Openbaar Ministerie tot vervolging overging.

Simons erkent dat er collega’s zijn die het niet zo nauw nemen. Maar daarom hoeft een heel korps nog niet over één kam geschoren te worden, vindt hij. ‘Er werken 65.000 mensen bij de politie. Het zoeken naar rotte appels is een continu proces. Maar om nu te zeggen dat de politie an sich een racistische organisatie is, dat gaat te ver.’

Volgens Simonis is dit een lastige tijd waarin het debat ook intern gevoerd wordt. ‘Een paar weken geleden waren er agenten die in uniform liepen bij een demonstratie van Black Lives Matter. Ze knielden met de hand omhoog en demonstreerden mee, terwijl ze waren ingezet voor beveiliging en in functie waren. Daar is intern een debat over gaande. Het is een manifestatie die veel draagvlak heeft, dus zou je zeggen dat het moet kunnen. Sommige collega’s kunnen ook rechtse opvattingen hebben. Wat als zij meedoen aan een rechtse demonstratie? Wie gaat bepalen of dit wel niet getolereerd wordt?’

*Naam gefingeerd. Echte naam bij de redactie bekend.