De Turkse minister van Defensie heeft gisteren zijn Syrische collega ontmoet in Moskou. De bijeenkomst, geregeld door Rusland, is de eerste ontmoeting tussen regeringsleden van beide landen sinds 2011.
De drie landen spraken volgens Turkije af om ‘de stabiliteit in Syrië en in de regio te verzekeren en te behouden’. Ook de inlichtingenchefs van de drie landen waren aanwezig.
Turkije verbrak na het uitbreken van de Syrische burgeroorlog in 2011 de banden met Syrië. De Turkse president Recep Tayyip Erdogan bestempelde zijn Syrische ambtsgenoot Bashar Al Assad als een ‘moordenaar’ en steunde Syrische rebellen. Turkije controleert in samenwerking met deze rebellen nog altijd een groot deel van het noorden van Syrië.
Maar Erdogan ziet ook dat Assad de burgeroorlog heeft overleefd en stevig in het zadel zit. Intussen voelt de Turkse president electorale druk om de miljoenen Syriërs in Turkije weer terug te sturen. Hij wil ook tot een deal met Assad komen over een grondoperatie tegen de Koerden in Noord-Syrië, daarbij verwijzend naar bezorgdheid over de nationale veiligheid.
De Turkse minister sprak achteraf van een ‘constructieve’ bijeenkomst over ‘de Syrische crisis, het vluchtelingenprobleem en de gezamenlijke inspanningen om alle terroristische organisaties in Syrië te bestrijden’.
Met ‘terroristische organisaties bedoelt Ankara IS, maar ook de Syrisch-Koerdische YPG-troepen die een deel van Noord-Syrië controleren. Turkije ziet de YPG als zijtak van de PKK, de Koerdische groepering waartegen het land al jaren strijdt. Turkije wil dat Assad de YPG helpt verdrijven. Damascus eist, op zijn beurt, dat Ankara zijn troepen uit Syrië terugtrekt.
Turkije gaf na de ontmoeting aan dat het met Syrië en Rusland is overeengekomen om met elkaar te blijven praten. Of daarmee ook een ontmoeting tussen Erdogan en Assad aanstaande is, is onduidelijk.
Oorlog in Oekraïne, demonstraties in Iran, verkiezingsoverwinningen van radicaal-rechts in Italië en Zweden, verdere radicalisering van Forum voor Democratie en omroep Ongehoord Nederland. En een nieuwe asielcrisis en beelden van asielzoekers die buiten moeten slapen in Ter Apel – zelfs een baby die overlijdt. Is 2022 alleen maar kommer en kwel, of is er ook hoop? We vroegen het aan twaalf prominente Nederlanders, met elk een eigen verhaal.
Rabin Baldewsingh, Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme
‘We vielen vanuit corona direct in de oorlog met Oekraïne, met bijkomend de torenhoge energieprijzen en inflatie. Vooral de toch al kwetsbare groepen merken dit. We moeten ervoor waken dat niemand buiten de boot valt. Ook werd dit jaar gekenmerkt door de vluchtelingencrisis. Beelden van de mensen die buiten onder zeiltjes moesten liggen: Onmenselijk gewoon. Nederland onwaardig!
‘Voortschrijdend kabinetsinzicht leidt tot slavernij-excuses’
‘De belangrijkste gebeurtenis voor mij dit jaar: het voortschrijdend inzicht van het kabinet, dat leidde naar de officiële excuses voor het slavernijverleden. Een proces met lange aanloop. Ik hoop dat er nu ook een nationale vrije dag komt om dit samen te herdenken. Ook een mijlpaal: dat begin dit jaar, na veel discussie, erkend werd dat in de toeslagenaffaire sprake was van systemisch racisme‘
‘Het glas is bij mij altijd halfvol. Het uitbrengen van het eerste nationaal programma tegen discriminatie en racisme in Nederland is een van die dingen die mij hoopvol stemmen. Eindelijk komt er een keer samenhang in het beleid tegen discriminatie en racisme van de verschillende departementen. En een basis voor een stevige aanpak. Een kleine stap, maar iedere stap is er een!’
Marvin Hokstam, journalist en onderwijsondernemer
‘Mijn geboorteland Suriname werkt verhelderend. Premier Rutte ging er een weekje naartoe en kwam terug met het nieuws dat Nederland excuses ging aanbieden voor zijn slavernijverleden.
‘Wacht … Zei hij niet in 2021 nog dat excuses tot polarisatie zouden leiden? En een jaar daarvoor had hij nog zitten flikflakken over Zwarte Piet.
‘Ik was verrast. Voorspelbaar waren de racistische reacties. Ene Jan de Lange schreef me dat excuses niet namens het Nederlandse volk moeten, omdat zijn voorouders in diepe armoede leefden. Alsof ik erop uit ben om persoonlijke spaarrekeningen van witte Nederlanders te plunderen. Alsof iedere Zwarte man zal eisen dat iedere witte man zijn vrouw en zijn dochter voor een maandje aan hen afstaat. Als straf voor slavernij.
‘Er komen een paar miljoenen, begrijp ik, om het gat te dichten dat de geschiedenis geslagen heeft in de Zwarte gemeenschap. Misschien ook een paar miljoenen om types als Jan te leren dat het voor nakomelingen van tot slaaf gemaakten een big deal is? Anders zijn excuses niet van heel Nederland.’
Melody Deldjou Fard, raadslid GroenLinks Utrecht
‘Wij Nederlandse Iraniërs kijken vol verdriet toe hoe families en vrienden in de straten worden vermoord. Met gevaar voor eigen leven strijden Iraniërs voor ‘de vrouw, het leven, vrijheid’. Het land gaat kapot aan werkloosheid, armoede en moedeloosheid. Macht wordt misbruikt om mensen te executeren, etnische en religieuze minderheden een waardeloos leven te bezorgen en vrouwen en mannen te onderdrukken.
‘Een revolutie. Met dappere Iraanse vrouwen voorop. Ze strijden met lege handen tegen het geweer. Het enige wat hen moed geeft, is de stille hoop om door de wereld gezien te worden. Iraanse demonstranten hebben internationale steun nu meer dan ooit nodig. Maar de Nederlandse regering laat weinig van zich horen. En dat doet pijn.
‘Den Haag, sluit onze ambassade in Iran’
‘Den Haag, spreek je uit, erken deze revolutie en leg Iran diplomatieke sancties op. Start met het sluiten van de Nederlandse ambassade hier en in Teheran, uit protest tegen de misdaden die de Iraanse straten en gevangenissen met bloed bevlekken. Mensen- en vrouwenrechten doen er genoeg toe om radicaal in te grijpen.’
Robert van der Noordaa, onderzoeksjournalist
‘Toen in november 2013 de protesten begonnen op het Maidanplein in Kiev, reageerde Rusland op een zeer extreme manier. Het Kremlin begon Oekraïne te beschuldigen van fascisme. De Russische pers, die voornamelijk in handen is van het Kremlin, begon vervolgens de meest extreme propaganda te verspreiden. Het Russische belang in Oekraïne moest enorm zijn, waarom zou Rusland zich anders zo gedragen? Ik woonde destijds in Moskou en noemde het ‘installatie Sovjet-Unie versie 2.0’.
‘Dat het belang groot was, werd pijnlijk duidelijk toen de Krim in maart 2014 geannexeerd werd. De annexatie werd uitgevoerd door groene mannetjes, Russische soldaten die de dag na het beëindigen van de Olympische Spelen naar de Krim gestuurd werden. Een deel van deze soldaten startte later ook de oorlog in Donbas.
‘De pers wereldwijd sprak van ‘een burgeroorlog’ en ‘separatisten’. In 2014 beschoot Rusland dagenlang de Donbas vanaf Russisch grondgebied – knap dat die ‘separatisten’ dat konden. Ik was altijd overtuigd dat verdere annexatie van Oekraïne niet uit zou blijven. Veel pers liet forse steken vallen de laatste acht jaar. Het hielp niet om een goed beeld te krijgen van de echte situatie.’
Thijl Sunier, emiritus islamhoogleraar
‘De Russische inval in Oekraïne is zonder meer de meest ingrijpende en dodelijke gebeurtenis van 2022. Maar ik wil aandacht vragen voor een neveneffect van die oorlog, de komst van Oekraïense vluchtelingen.
‘Terwijl langjarige gemiddelden laten zien dat het aantal asielzoekers in Nederland stabiel is, laaide de discussie weer op over de vraag of ‘ons land de groeiende stroom vluchtelingen wel aan kan’. De crisis in de opvang is niet veroorzaakt door groei, maar door het falende beleid van de regeringen Rutte op vrijwel alle denkbare terreinen.
‘Opvangcrisis niet door groei, maar door falend beleid Rutte’
‘Bovendien werd andermaal pijnlijk duidelijk dat in de publieke opinie een Syrische vluchteling kennelijk niet hetzelfde is als een uit Oekraïne. In plaats van deze beschamende vergelijking in menselijk leed onmiddellijk de kop in te drukken, deed Rutte er een schepje bovenop door te roepen dat hij ‘de beperking van de instroom gaat regelen’. En dit allemaal uit populistische electorale overwegingen. En zo grijpt alles in elkaar.’
Ingeborg Beugel, Griekenland-correspondent (de Groene Amsterdammer)
‘Annus horribilis in Hellas was altijd 2015. Toen spoelden bijna een miljoen wanhopige, zwaar getraumatiseerde vluchtelingen aan op het eilandje Lesbos. Ook baby’s, kinderen, zwangere vrouwen, oma’s. Chaos, horror, extreme ellende. Maar de gruwelen van 2015 verbleken bij wat déze zomer is gebeurd. En de Nederlandse pers zweeg er oorverdovend over.
‘Vluchtelingen worden steeds vaker ronduit vermoord. Op zee en op de Evros-rivier. Een Syrisch meisje stierf op een rots in de Evros aan een schorpioenbeet, onder de ogen van de autoriteiten. Een Afghaans jongetje bezweek van honger en dorst in een dinghy, dobberend op zee na een zoveelste Griekse pushback. Gedoogd door de Europese Commissie.
‘Vluchtelingen worden steeds vaker ronduit vermoord’
‘Ons koningspaar hier op staatsbezoek, ‘in het kader van de vluchtelingenproblematiek’, sprak er niet over. Niet over de pushbacks, niet over de gestorven kleuters. Ook niet over de megagevangenissen, waar tienduizenden vluchtelingen met kinderen – zonder enig onderwijs of contact met de buitenwereld – opgesloten worden en massaal in suïcidale zombies veranderen.’
Babah Tarawally, schrijver en columnist (Trouw)
‘2022 is zo’n jaar dat al het slechte in de mens samenbracht en ons bang heeft gemaakt dat het slechte het wint van het goede. Maar eigenlijk is het een wake-up call geweest voor ons.
‘In het afgelopen jaar geloofde ik niet langer dat de wereld een veilige plek is. Ik was echt bang dat het kwaad van het goede gaat overwinnen. De oorlog in Oekraïne en de nucleaire dreiging van Poetin hebben enorm bijgedragen aan mijn angst. De dood van mijn moeder herinnerde me nog eens aan mijn eigen sterfelijkheid.
‘2022 bracht al het slechte in de mens samen’
‘Maar het was ook een jaar van ontwaken. Voor mij en velen met mij. Zowel voor de ontwaakten als degenen die hun kop in het zand staken. Het feit dat de bangmakers woke zien vanuit angst is een teken dat ze wakker zijn. Wat we met die energie doen, moet in 2023 blijken.’
Rui Jun Luong, kunstenaar en oprichter Stichting Asian Raisins
‘2022 heeft positieve verandering gebracht in Oost-Aziatische gemeenschappen in Nederland. Exposities als ‘Ik Azië’, ‘Project Monolids’ en theatervoorstelling ‘De Bananen Generatie’ zorgen voor een completer beeld.
‘Twee jaar heb ik gewerkt aan een levensgrote Aziatische editie van het spel ‘Wie Is Het?’, wat ik nu voor het eerst kon laten zien. ‘Ach, alle Aziaten lijken ook zo op elkaar’ is een racistische uitspraak die ik te vaak hoor. In mijn versie van het spel zijn alle figuren vervangen door portretten van mensen met een Aziatische afkomst, zodat je tijd neemt voor het individu en dat doorbreekt stereotypes.
‘Positieve verandering in Oost-Aziatische gemeenschappen’
‘Ik heb ook een kaartspel gemaakt dat je overal én met iedereen kunt spelen. Het helpt het gesprek openen op een speelse en toegankelijke manier. En de kroon: ik won hiervoor een Gouden Lamp bij de Dutch Creativity Awards 2022.
‘Met Stichting Asian Raisins lanceerden we de ‘Stop Hanky Panky Shanghai’-campagne, inclusief petitie. Ik wil dat de volgende generaties niet meer te maken krijgen met racistische stereotypes. Nog genoeg hoop – en de strijd is nog lang niet voorbij.’
Jaap Hamburger, voorzitter Een Ander Joods Geluid
‘Gebeurtenissen? Gebeurtenissen zijn als de bliksem bij een nachtelijk onweer: even wordt het omringende landschap in een hel licht gezet, is er zicht op wat ons omringt, een kort moment van oriëntatie, daarna opnieuw duisternis. Gebeurtenissen? De inval in Oekraïne is een gebeurtenis: de angsten van Rusland voor het opdringen van de NAVO kon ik begrijpen en billijken. Al mijn begrip is verdampt door het verloop van die oorlog.
‘Ik probeer mijn blik te richten op processen, niet op gebeurtenissen. Nationalisme is zo’n proces, een mondiale religie die allen ten diepste heeft aangetast maar verwoestend is voor de wereld. Topsport is de misleidende heraut van het nationalisme.
‘Tij kan misschien gekeerd door samenwerking naties’
‘De immense, gestapelde, elkaar versterkende rampen van klimaat, milieu, biodiversiteit, bevolkingsgroei en oorlog overstijgen de nationale grenzen. Het tij kan misschien gekeerd worden door brede, intense en belangeloze samenwerking tussen de naties. Ik zie duizend goede bedoelingen en initiatieven, maar ik mis de urgentie bij de Macht – dáár zie ik hooguit verbale aanzetten, geen daden. 2022 laat mij somber gestemd achter.’
‘Voor mij is 2022 een jaar van crisis, transformatie en bevrijding. In maart werd ik verkozen en moest ik door stukgelopen samenwerking na een halfjaar het lef tonen om, zonder vangnet, voor vrijheid en gezondheid te kiezen. Deze worsteling met onzekerheid voor een beter leven zie je dit gehele jaar terug.
‘De oorlog, asielcrisis, opgelopen inflatie, energiekosten en algemene toename van armoede hebben dit jaar afschuwelijke gevolgen gehad. Toch zien we dat er uitwegen zijn.
‘Onze toekomst moet onze grootste prioriteit zijn’
‘Ik word omringd door mensen die zich inzetten voor verbetering van menswaardig leven die ons hoop geven. Afgezien van de omstandigheden, blijf ik mij, dankzij deze steun, inzetten voor kansengelijkheid, bestaanszekerheid, doelbewust leven en een humane wereld, zoals ik dit het afgelopen halfjaar heb gedaan.
‘Doelbewust leven betekent dat onze toekomst onze grootste prio-riteit moet zijn. Boven imago, marketing en vriendjespolitiek. Oog voor het hart boven de glorie. Hard voor de problemen, zacht voor de mens. 2022 heeft laten zien hoe belangrijk deze motto’s zijn.’
‘Aan het August Allebéplein in Nieuw-West moeten bewoners (vaak met een migratieachtergrond) plaats maken voor rijkere bewoners. Hun huizen worden gesloopt en ze kunnen mogelijk niet terugkeren naar hun eigen buurt.
‘Schokkend hoe dat werkt. Op bewonersavonden schuiven corporaties aan tafel en vertellen dan eigenlijk dat ze de buurt gaan veranderen, vernieuwen en diversifiëren – maar niet voor de buurtbewoners zelf. Een bewoner op zo’n avond: ‘Ik haat mijn huis, maar houd van mijn wijk.’ Dat is ook hoe ik en mijn collega Emre Ünver er in staan. We wonen nog in wat dan achterstandswijken wordt genoemd. Maar goed, het is niet mijn of Emres portefeuille.
‘Corporaties willen diversifiëren – maar niet voor bewoners zelf’
‘Toen wij voor de demonstratie van bewoners-actiegroep Johan Piet op Plein 40-45 werden uitgenodigd, dacht ik: wij moeten er zijn voor deze mensen. En we moeten ook naast ze staan. Ze vragen niks geks, toch? Ze willen slechts terugkeren naar de wijk waar ze zijn opgegroeid. Dat is heel legitiem. Fix dit, dacht ik. Dat is met actiegroep Johan Piet ook gebeurd. De buurt kwam bij elkaar en boekte resultaat. Ik hoop dat dit vaker gebeurt.’
Dave Ensberg-Kleijkers, directeur-bestuurder Nationaal Jeugdfonds Jantje Beton
‘Dit jaar overleed mijn vader en werd ik wees. Het ultieme gevoel bekroop mij dat het aan de volgende generatie is om het stokje van onze ouders over te nemen. Het verwerken van het verlies gaat voor mij gepaard met het accepteren van deze verantwoordelijkheid, die verder rijkt dan familiare aangelegenheden. We hebben onze aarde en al het leven daarop geërfd van onze (voor)ouders. Een erfenis die we, uit respect voor de vorige generatie en uit liefde voor de volgende, niet mogen negeren.
‘In 2022 hebben we ervaren dat die erfenis allesbehalve perfect is. Het is aan ons allen om te zorgen voor een meer vreedzame, duurzame, eerlijke en rechtvaardige wereld. Elke bijdrage, hoe klein ook, kan helpen.
‘Aan ons allen om te zorgen voor een betere wereld’
‘Over klein gesproken: mijn inspiratiebron van dit jaar is een zeventienjarige Japanse tiener. Rena Kawasaki won dit jaar de Internationale Kindervredesprijs. Rena’s baanbrekende werk om kinderen meer te betrekken bij de politiek, het milieu en de samenleving in haar thuisland en in de rest van de wereld, heeft haar tot de belangrijkste jeugdvoorvechtster in Japan gemaakt. Als een zeventienjarige het verschil kan maken, kunt u dat toch ook?’
Hoe kijken Turkse en Marokkaanse Nederlanders naar de Nederlandse excuses voor het slavernijverleden? Moeten Turkije en Marokko hetzelfde doen voor misdaden uit het verleden? Wij spraken drie van hen. ‘Als ik om mij heen kijk, lijkt dat historisch besef er niet te zijn’
Een ‘misdaad tegen de menselijkheid’, zo noemde Rutte de slavernij tijdens zijn toespraak op 19 december. De aanloop naar die excuses ging op zijn zachtst gezegd niet gesmeerd. Zo waren niet alle nazaten tevreden over de datum van 19 december. Ook wilden sommigen geld en ‘daden’ zien. Toch zijn de Nederlandse excuses vooralsnog niet uitgedraaid op een mislukking en lijken ‘zwart’ en ‘wit’ nader tot elkaar te komen.
Hoe ervaren Turkse en Marokkaanse Nederlanders dit proces van excuses en verwerking van de Nederlandse geschiedenis? Een ver-van-mijn-bed-show of volgen ze de discussie op de voet? En vinden ze dat Turkije en Marokko ook excuses moeten aanbieden voor bijvoorbeeld de Marokkaanse slavenhandel of de Armeense Genocide?
‘Goed geland’
‘De bijenkomst was mooi, de speech leek echt gemeend. Ook de stilte achteraf was veelzeggend’, reageert Hicham el Ouahabi (22). De Marokkaans-Nederlandse rechtenstudent (Universiteit van Amsterdam) volgt het excusestraject van het kabinet voor het slavernijverleden ‘op de voet’.
Ouahabi ziet de stilte na Ruttes toespraak als een teken dat het excuus ‘goed is geland’ bij de nazaten. ‘Je merkte echt toenadering, maar het was jammer dat er vooraf bezwaren waren.’
Veel nazaten hadden liever gewild dat Rutte op 1 juli excuses had gemaakt. Een symbolische datum , want op 1 juli 1863 schafte Nederland de slavernij formeel af. Ouahabi begrijpt de symboliek en gepastheid van die datum. Toch gaat hij niet mee in deze klacht.
‘Het proces van excuses maken is bij uitstek iets wat je moet overlaten aan de partij die berouw heeft en kampt met schuld en schuldgevoelens. Natuurlijk: excuses aanbieden is een wederkerig proces, dat goed overleg vereist. Dit betekent echter niet dat je je moet laten dicteren door vragen als ‘Wie biedt er excuses aan?’ en ‘Op welke datum gebeurt dat?’ Je kunt je namelijk afvragen wat voor toegevoegde waarde excuses hebben als je daarin zelf niet de leiding hebt. Daarmee praat je deze mensen en stichtingen alleen maar naar de mond en verkondig je wat ze graag willen horen.’
De Turks-Armeens-Nederlandse schrijver en podcastmaker Süheyla Yalcin (31, Eindhoven) denkt daar anders over. ‘Er is gewoon niet goed nagedacht over de aanloop naar de excuses. Een Catshuissesie op 8 december (de herdenking van de Decembermoorden, red.): hoe onwetend kun je zijn? Je dient bij zulke gevoelige zaken echt te weten wat je plek is. Het moest opeens allemaal heel snel. Is het dan wel echt gemeend?’
‘De excuses zijn door de strot geduwd, een vorm van koloniaal geweld’
Toch vindt Yalcin dat op 19 december een ‘stukje geschiedenis’ is geschreven. Ook zij vond de speech erg mooi. ‘Het was historisch, eindelijk was er erkenning voor al het leed. Natuurlijk zijn er nog steeds stemmen die zeggen: ‘Waarom nu pas?’ Ze meent dat die kritische groepen (stichting Groei en Welvaart Suriname, de Nationale Reparatie Commissie Suriname, Keti Koti, Wi Kon Na Wan, Mart Radio, Eer en Herstel en Afro-Caribische levensbeschouwing en Spiritualiteit, red.), die ‘nu niet gehoord worden’, in het ‘vervolgtraject’ alsnog meegenomen moeten worden.
‘Geen oprechte excuses’
De Turks-Nederlandse Ayse Semerkand* (26, Eindhoven) vertelt dat ze de discussie over de Nederlandse excuses voor het slavernijverleden niet intensief heeft gevolgd, omdat er volgens haar ‘niet is geluisterd’ naar de zwarte gemeenschappen die op 1 juli excuses hadden gewild. ‘De excuses zijn zo door hun strot geduwd’, zegt ze verontwaardigd. ‘In die zin waren ze ook een vorm van koloniaal geweld.’
Ze kan de redenering van Ouahabi over het moment en de oprechtheid van excuses enigszins begrijpen. ‘Als iemand mij pijn heeft gedaan, lange tijd niks van zich heeft laat horen, maar dan opeens voor mijn deur verschijnt om sorry te zeggen… Ja, dan komt het voor de ontvangende partij altijd ongelegen, al zijn die excuses oprecht. Maar toch: wiens wensen moeten hier leidend zijn? Het lijkt erop dat de machthebbers nu weer de regie in handen hebben.’
Semerkand twijfelt überhaupt aan de oprechtheid van de excuses. ‘Het zou pas oprecht zijn als Rutte aftreedt’, zegt ze. ‘Dat zou pas een grote daad bij het woord zijn. Of als het koningshuis wordt afgeschaft, dat rijk is geworden dankzij de slavernij (er wordt op dit moment onderzoek gedaan naar in hoeverre dit zo was, red.). Ik geloof dat er na twaalf jaar Rutte geen greintje oprechtheid meer in hem zit. Dat bleek ook uit die dichtgetimmerde speech, waarin de wegen voor herstelbetalingen zijn afgesloten. En ook dat Franc Weerwind (een zwarte D66-minister, red.) naar Suriname wordt gestuurd om uitleg te geven over de excuses… Wie bedenkt nou zoiets?’
Volgens Ouahabi zorgt de kwestie van herstelbetalingen voor polarisatie. ‘Het leidt tot een zekere verzuring van het debat. Ik weet eerlijk gezegd niet wat ik ervan moet vinden. Hoe is dit praktisch aan te pakken? Hoe ga je bepalen wie, wat krijgt? Daarom lijken die 200 miljoen euro, via fondsen met als doel het collectief bewustzijn van het Nederlandse slavernijverleden te vergroten, een goed compromis.’
Dat het geld voor herstelbetalingen uit belastinggeld wordt betaald en dat hij dus zelf meebetaalt, vindt Ouahabi niet zo erg. ‘Zo Nederlands ben ik nou ook weer niet. Er zijn grotere bedragen om ons zorgen over te maken, zoals de mondkapjesdeal van Sywert van Lienden en de vijf miljard euro (die tijdens de pandemie verdween op het ministerie van Volksgezondheid, red.).’
Racisme onder Marokkanen
Als Marokkaanse Nederlander vindt Ouahabi het zeker niet vreemd dat dat hij het nieuws over het Nederlandse slavernijverleden volgt. ‘Het zou meer Marokkanen moeten interesseren. Het is de geschiedenis van het land waar je woont. Bovendien speelde Marokko zelf ook een rol in de trans-Atlantische slavenhandel vanwege haar strategische ligging. Daar ben ik me steeds bewuster van geworden. Maar als ik om mij heen kijk, lijkt dat historisch besef er totaal niet te zijn.’
In de Marokkaanse stad Agadir zaten er partijen die tot slaaf gemaakten leverden aan de WIC, zoals de Ashanti-stam in Ghana dat ook deed, aldus de militair Mostafa Hilali in de Kanttekening-panel over herstelbetalingen.
Ook noemt hij ‘anti-zwart racisme’ cynisch een ‘dingetje’ in de Marokkaanse gemeenschap. ‘Er wordt neergekeken op zwarte mensen. Ze worden voor ‘heazzie’ uitgescholden, wat ‘zwarte’ betekent. Ergens leeft wel het besef dat het niet hoort en niet mag, maar je hoort altijd een ‘maar’: ‘Maar ik wil niet dat mijn vriendin of zusje met een donkere man thuiskomt.’ Het bekende ‘maar’ van: ‘Ik ben geen racist, maar…’, en dan volgt er een rij racistische uitingen, vooroordelen en stereotypes.’
‘Anti-zwart racisme is een ‘dingetje’ in de Marokkaanse gemeenschap’
Yalcin vindt het net als Ouahabi niet meer dan normaal dat ze de Nederlandse discussie over slavernijexcuses volgt. ‘Het is belangrijk voor me, omdat ik in dit land ben geboren en hier woon. De geschiedenis hoort daarbij. Welke verhalen worden er verteld? En ten koste van wie? Ik ben een Turks-Armeense Nederlander. Het Nederlandse slavernijverleden is technisch niet mijn geschiedenis, maar aan de andere kant juist weer wel: omdat ik hier leef met directe betrokkenen, dus nazaten van de daders en slachtoffers.’
‘Weinig Turkse zelfreflectie’
Als Eindhovenaar vindt Yalcin de Nederlandse geschiedenis ‘niet inclusief’. ‘Op school ging alleen maar over het succes van Philips, that’s it. De stemmen van slachtoffers zijn niet vertegenwoordigd in dit verhaal. Daarom is bewustwording ook zo belangrijk. En als ik daarin ook een rol mag spelen, dan doe ik dat ook.’ Ze vindt ook dat er meer aandacht moet komen voor tot slaaf gemaakte mensen die rebelleerden, zoals de Curacaose opstandelingenleider Tula.
Over de implicaties van het historische verwerkingsproces tussen wit en zwart voor Turkse Nederlanders is ze tweeledig. ‘Aan de ene kant zie ik dat Nederturken deze discussie met veel passie volgen en ervan proberen te leren. En dat ze dit belangrijk vinden voor de strijd tegen racisme. Maar aan de andere kant is er juist weinig Turkse zelfreflectie, die er – vind ik – wel zou moeten zijn. Ook in Turkije en onder Turken is er racisme en anti-zwart racisme. Het n-woord wordt soms nog gebruikt; ook worden er nog altijd mensen uitgesloten op basis van hun zwarte huidskleur. Dat proberen ze dan goed te praten met: ‘Ik word toch ook gediscrimineerd?’ Dan denk ik echt: dat is meten met twee maten.’
Het gevoeligste punt vindt Yalcin dat Turken de Nederlandse excuses toejuichen, maar onbegrip tonen wanneer je begint over Turkse excuses voor Turkse misdaden uit het verleden. Er is onwil om de zwarte bladzijden uit de geschiedenis van Turkije te erkennen, vindt ze.
De Turkse staat ontkent nog steeds dat er een genocide is gepleegd op de christelijke Armenërs en Assyriërs in 1915, tijdens de Eerste Wereldoorlog. Ook is de genocide op alevitische Koerden op bevel van Mustafa Kemal Atatürk in Dersim uit 1937 een misdaad die door Turkije wordt ontkend.
‘Het Ottomaanse Rijk, de voorloper van Turkije, heeft ook andere volkeren gekoloniseerd. Dit is heel goed te vergelijken met het westerse kolonialisme. Kijk, ik hou van Turkije. Maar daarom wil ook dat de Armeense Genocide erkend wordt. Dat doet Turkije niet. We kunnen daarom heel veel leren van de excuses die vorige week in Nederland zijn uitgesproken. Ik hoop dat dit ook in Turkije gebeurt.’
Imperialisme
Semerkand ziet hoe haar familie aan vaderskant (Turken) en moederskant (Nederlanders) het verleden opvat. ‘Beide kanten zijn nogal defensief. Het is pijnlijk dat ik met hen niet echt over de geschiedenis kan praten, behalve met mijn moeder. Bij de rest van de families heerst vooral stilte.’
Haar Turkse en Nederlandse familieleden vinden het onzin om je druk te maken over kwesties uit een ver verleden. Of ze kijken met een zekere heimwee terug naar de gloriedagen van het Ottomaanse Rijk of naar de Nederlandse ‘Gouden Eeuw’. Ze menen dat het aan deze periodes en rijken verbonden imperialisme goed was voor de ‘onontwikkelde’ volkeren die overheerst werden. ‘Dat die volkeren nu om erkenning en excuses vragen, wordt als ondankbaarheid weggezet.’
De Marokkaans-Nederlandse Ouahabi voegt toe: ‘Turken hebben vaak wel historisch besef, maar ze zijn erg eenzijdig en nationalistisch trots op hun verleden. Dat moet veranderen. Als Rutte een draai kan maken van 180 graden, dan zouden Turken dat ook moeten kunnen doen.’ *Niet haar echte naam; ze vreest voor negatieve reacties van familieleden, zowel vanuit de ‘Nederlandse’ als de ‘Turkse’ kant.
‘Tatasplaining’ en ‘white supremacy’ door een ‘mocrobioloog’: Marokkaans Nederlandse vrouwen reageren boos op een column van microbioloog Rosanne Hertzberger. Ze pleit daarin het stoppen met het verheerlijken van moeders, ook die van Marokkaanse afkomst.
De Marokkaanse voetballers vierden hun WK-overwinningen vaak op het veld samen met hun moeder. Hertzberger sprak in haar column van een onterechte ‘moedercultus’. Dit riep op Twitter felle reacties op. De columniste verdedigde zich door te stellen dat onder Marokkanen genderongelijkheid nog altijd groot is.
Enkele Marokkaanse Nederlanders werpen tegen dat Hertzberger de Marokkaanse cultuur niet zou kennen en daardoor geen idee hebben waarover ze praat. ‘Marokkaanse moeders getatasplained. Je kunt ook gewoon geen column schrijven over mensen over wie je niks weet’, reageerde journalist Hassnae Bouazza (NRC, Linda) geprikkeld.
Dat vindt ook onderzoeker infectieziekten Charifa Zemouri. ‘Hertzbergers column interpreteerde ik als een betoog van wantrouwen van en minachting naar het Marokkaans WK-succes en onze moeders’, schrijft Zemouri op de BNNVARA-website Joop. ‘Het hele stuk getuigt van intellectuele armoede geschreven vanuit etnocentrisme en eurocentrisme zonder enig besef van historische en culturele context.’
Diverse twitteraars met een niet-Marokkaanse achtergrond zijn het met de kritiek van Bouazza en Zemouri eens. Zo schreef iemand: ‘Hertzberger ziet een vrouw met een hoofddoek en neemt voetstoots aan dat ze ‘slechts’ moeder/huisvrouw is.’
Andere twitteraars menen dat Hertzbergers critici met twee maten meten. ‘Hilarisch. Progressieven boos op Hertzberger omdat ze een feministische column schrijft met Marokkaanse vrouwen in de hoofdrol’, twittert de rechtse journaliste Binar Ayar. ‘Blijkbaar is progressieve praat alleen bedoeld voor Westerse mannen en vrouwen.’
Hertzberger is zich van geen kwaad bewust. Op Linkedin verdedigt ze zich door opnieuw te wijzen op dat weinig vrouwen van Marokkaanse afkomst buitenshuis werken, ook in Nederland.
Maar Zemouri is allesbehalve overtuigd: ‘Blijf vooral negatieve frames publiceren waarmee je hele bevolkingsgroepen wegzet’, reageert ze.
Tenminste één Marokkaans-Nederlandse vrouw kan zich in Hertzbergers kritiek vinden. Laila Ait Baali, directeur van het Genderplatform, schrijft dat de financiële zelfredzaamheid en politieke beslissingsmacht van Marokkaanse vrouwen laag is. ‘Dat Hertzberger mogelijke stereotype karaktereigenschappen beschrijft van moeder de vrouw is niet het probleem’, aldus Ait Baali.
Israëlische kolonisten nemen in bezet Oost-Jeruzalem grond over van de Grieks-Orthodoxe Kerk, die door Palestijnen werd gepacht. Daarbij krijgen ze bescherming van het leger. Dat meldt de nieuwssite Middle East Eye.
Het gaat om een stuk grond van vijfduizend vierkante meter in de Palestijnse wijk Silwan. De kolonisten bestormden het gebied met ondersteuning van het Israëlische leger, zetten het gebied af en installeerden camera’s.
Palestijnse bewoners rukten op naar het gebied, maar werden afgeslagen door het leger. Drie Palestijnen werden gearresteerd.
‘Ze sloegen iedereen – mannen, vrouwen en kinderen’, vertelt een ooggetuige. ‘Ze arriveerden vroeg in de ochtend, toen mensen nog aan het slapen waren en namen het gebied in.’
Silwan, waar meer dan 60.000 Palestijnen wonen, is een felbegeerd stukje gebied ten zuiden van de Al Aqsa-moskee, en is al jaren het doelwit van Israëlische kolonisten. Honderden families in de wijk worden nu met uitzetting bedreigd, via rechtszaken door kolonistengroepen of door de Israëlische staat, die er een toeristenpark wil bouwen met Bijbelse verhalen en figuren.
Deze ontwikkelingen zijn volgens Daniel Seidemann van de Israëlische NGO Terrestrial Jeruzalem een ‘radicale verandering’ van het karakter van het historische hart van Jeruzalem. Daardoor wordt Oost-Jeruzalem ‘gefragmenteerd, gedenationaliseerd van de Palestijnen en de marginalisatie van de christelijke en islamitische aanwezigheid’, schrijft hij. Seidemann denkt dat zulke schendingen onder de nieuwe Netanyahu-regering ‘nog veel vaker zullen plaatsvinden’.
De Israëlische bezetting van Oost-Jeruzalem sinds 1967 is een schending van verschillende internationale regels.
Turkije wil dat Frankrijk PKK-propaganda verbiedt na de aanslag in Parijs van afgelopenvrijdag op onder meer een Koerdisch centrum.
De Turkse ambassadeur van Frankrijk is bezorgd over ‘anti-Turkse propaganda’ die volgens hem klinkt tijdens demonstraties in Parijs, meldt nieuwswebsite al Monitor.
De aanval werd vorige week uitgevoerd door een negenenzestigjarige Fransman. Hij is een bekende van de politie doordat hij meerdere racistische aanvallen heeft gepleegd.
De Franse aanklager geeft aan dat de man een ‘pathologische’ haat heeft tegen migranten en dat hij rechercheurs vertelde dat hij van plan was om ‘niet-Europese buitenlanders’ te vermoorden, meldt de BBC.
Diverse Koerdische activisten geven Turkije de schuld van de aanslag. Volgens hen zitten Turkse geheime diensten en ultranationalisten, die op Frans grondgebied opereren, rechtsreeks achter de aanslag. De activisten bekritiseren Parijs omdat ze daaraan niks zouden doen.
Het Turkse ministerie van Buitenlandse Zaken heeft maandag de Franse ambassadeur Herve Magro ontboden om zijn ongenoegen te uiten over de ‘negatieve propaganda’ tegen Turkije. Volgens het ministerie gebruikt de terroristische guerrillabeweging PKK de aanslag om propaganda te maken tegen de Turkse staat. Het ministerie was ook erg kritisch over de deelname van Franse regeringsfunctionarissen en sommige politici aan de demonstraties die door Koerdische groeperingen werden gehouden.
Waargebeurde verhalen over vluchtelingen: steeds vaker staan ze centraal in films, met name in combinatie met een buitengewoon succesverhaal. Inspirerend en commercieel succesvol, die nadruk op het vluchteling zijn, maar ook gunstig voor de beeldvorming? En is het nog wel nodig om te laten zien dat vluchtelingen ook maar mensen zijn?
In 2015 ontvluchten de zussen Yusra en Sara Mardini de Syrische burgeroorlog. Na een levensgevaarlijke oversteek vanuit Turkije naar Griekenland, gevolgd door een barre tocht door de Balkan, komen de zussen aan in Duitsland. Een jaar later neemt zwemster Yusra als lid van het vluchtelingenteam deel aan de Olympische Spelen. De nieuwe Netflix-productie The Swimmers is gebaseerd op dit wonderlijke verhaal.
Rasha al Hosain (20), die zelf op elfjarige leeftijd met haar gezin van Syrië naar Nederland vluchtte, moest huilen toen ze de film keek. Niet omdat ze die zwaar vond, maar omdat ze zich eindelijk gerepresenteerd voelde.
‘Toen we nog maar kort in Nederland waren, was ik een van de weinige Syriërs en moslims op mijn school. Er werden opmerkingen gemaakt als ‘Je bent dom’, omdat ik de taal niet sprak, en ‘Ga terug naar je eigen land’. Ik wilde net als de andere kinderen blond zijn met blauwe ogen, maar ik was nu eenmaal anders.’
De Franse film Fahim uit 2019 kent een vergelijkbare insteek als The Swimmers. Hierin staat het verhaal centraal van de jonge vluchteling Fahim uit Bangladesh, die met zijn vader in Frankrijk asiel aanvraagt. Hij blijkt een schaakwonder te zijn en mag uiteindelijk voor het Franse nationale team uitkomen.
Deze films zijn in de eerste plaats nuttig voor de niet-vluchteling, denkt Al Hosain, die vluchtelingen nu nog vaak als gelukzoeker of juist als zielig ziet. ‘Al is er de laatste jaren al veel veranderd op het gebied van begrip en bewustwording van de positie van vluchtelingen. Maar tolereren is niet hetzelfde als accepteren. Er is meer kennis nodig van de impact van vluchten op een mensenleven. Hopelijk zorgen dit soort films hiervoor.’
Al Hosain moest sinds ze in Nederland is op zoek naar zichzelf. ‘Wanneer je vlucht, wordt je identiteit gewist.’ Goed bedoelde opmerkingen als ‘Wat spreek je goed Nederlands’ komen dan ook hard binnen. ‘Ik eet geen stamppot, maar ik ben zo Nederlands als maar kan.’
Helma Maas, woordvoerder van kinderrechtenorganisatie Save the Children, ziet nog een belangrijke functie van films als The Swimmers. Ze kunnen vluchtelingenkinderen begrip en troost bieden. Al hangt het effect van de films op de kinderen ook af ‘van meerdere persoonlijkheids- en omgevingsfactoren’, vertelt ze.
‘Waar staan de kinderen in hun eigen vluchtverhaal, dus hoe vers zijn de wonden? Hebben ze al ruimte gehad om de eerste traumatische of de meest impactvolle emoties te verwerken? Krijgen ze steun en wat is de ernst van de oorzaken van de vlucht? Al deze factoren zijn van invloed op wat een kind zal voelen bij het zien van de film.’
Wel bestaat volgens Maas een risico dat een kind de film als een extra trigger ervaart en de nare ervaring herbeleeft. ‘Maar als het kind zich gesteund en veilig voelt, kan het zien van een succesverhaal juist ertoe leiden dat het kind hoop krijgt op een optimistische toekomst.’
De vluchteling als ‘uitzonderlijk’
Onlangs was de Nederlandse bioscooprelease van de documentaire Blind Ambition, waarin vier Zimbabwaanse vluchtelingen gevolgd worden die deelnemen aan de World Blind Wine Tasting Championships, de ‘Olympische Spelen’ van de wijnwereld. Zou zo’n documentaire minder krachtig of ontroerend zijn, wanneer de vier hoofdrolspelers geen vluchtelingen waren? Blogger Bart Verhoeven van filmblog De Protagonisten denkt van wel.
‘Dat ze een verleden hebben als vluchteling en dat dit aan bod komt in de documentaire, maakt emoties bij je los. Een vluchteling gun je op de een of andere manier toch wat meer dan iemand die niet dat verleden heeft. Het is nu een feelgood-film geworden.’
De regisseurs van Blind Ambition waren nieuwsgierig naar de drijfveren van de Zimbabwaanse vluchtelingen Joseph, Pardon, Tinashe en Marlvin om mee te doen aan de wijnproefwedstrijd. Ze wilden een verhaal vertellen dat een ander licht zou werpen op het leven van vluchtelingen en de uitdagingen waarmee zij worden geconfronteerd. En ze wilden laten zien wat ‘thuis’ betekent voor iemand die uit zijn land is verdreven.
De documentaire verschilt van veel andere films, waarin de focus vaak op de vlucht zelf ligt en op het leven dat vervolgens opgebouwd moet worden. ‘Dat vluchtelingen vóór de vlucht een leven hadden, een beroep, een sociaal leven en interesses, daar wordt veelal aan voorbijgegaan. Daardoor houd je als kijker een bepaalde afstand. Je weet immers weinig over de persoon achter de vluchteling’, zegt Verhoeven.
‘Een vluchteling gun je toch wat meer dan iemand die niet dat verleden heeft’
Is het niet juist de bevestiging van een vooroordeel om een succesvolle vluchteling neer te zetten als ‘zeldzaam’ en ‘uitzonderlijk’? Volgens Verhoeven hangt dat sterk af van de visie van de filmmaker en de insteek die gebruikt wordt bij het vertellen van het verhaal.
‘In de documentaire Blind Ambition is te zien dat een van de wijnproefcoaches nogal belust is op aandacht van de media. Hij maakt gebruik van het feit dat het vluchtelingen zijn en dat ze in de kijker staan. De filmmakers moeten dit ook gezien hebben, een oordeel laten ze aan de kijker over.’
‘Succesverhalen zijn er ook om te delen en ze trekken nu eenmaal kijkers’, zegt Verhoeven.
‘De nadruk ergens op leggen hoeft niet iets negatiefs te zijn. Zolang je de kijker er maar over na laat denken en zolang de ‘vluchteling’ er ook baat bij heeft. De mens blijft daarbij belangrijk, met zijn of haar drijfveren, ambities en alles wat hem of haar mens maakt. Vluchteling zijn is geen keuze.’
Save the Survivors
Save the Children is terughoudend met het plakken van labels als ‘vluchteling’. De hulporganisatie spreekt liever over ‘mensen met een vluchtachtergrond’. In haar nieuwste campagnefilm Save the Survivors wil de organisatie vluchtelingenkinderen niet als slachtoffer portretteren, maar als kinderen die moeilijke situaties weten te overleven met behulp van andere mensen. Dit komt overeen met het beeld dat in films als Blind Ambition geschetst wordt. In Save the Survivors (3,5 minuten) volgt de kijker de heldhaftige tocht van een jong meisje, dat met haar broertje haar land moet ontvluchten.
Woordvoerder Maas: ‘We hebben diverse kinderen gevraagd wat zij van Save the Survivor vinden. De kinderen met een vluchtachtergrond in Nederland vonden het pijnlijk, maar realistisch. In Libanon hebben we ook aan een aantal kinderen, die vrij recent gevlucht waren, gevraagd wat ze ervan vonden. Een wat ouder kind zei: ‘Ze ontsnappen aan het noodlot, maar het ergste moet nog komen.’
Ook Rasha al Hosain was geraakt door de campagne: ‘In The Swimmers gaat het vooral over de vlucht en het nieuwe leven dat erop volgt, maar Save the Survivors behandelt hoe het zover komt en de pijn waar het mee gepaard gaat. Dat is de representatie waar ik vroeger naar zocht.’
We sluiten het jaar af. Lijstjes van ‘de beste en slechtste … van 2022’ poppen overal op. Normaal kijk of lees ik ze nooit. Totdat ik zag dat documentairemaker Sunny Bergman meedeed aan een quiz met de geinige titel Je Mag Ook Helemaal Niks Meer (NPO 3). Een programma dat de draak steekt met woorden die niet meer mogen en waarover ophef was in het afgelopen jaar. Hier ging ik eens voor zitten.
Het is interessant, grappig en educatief om te zien. Zo zijn er vragen over of de dickpics van Marc Overmars strafbaar zijn (als ze ongewenst zijn: ja), over ophef over de ‘flamoes’ van Tweede Kamerlid Nilüfer Gündogan en over de NOS die afscheid nam van de n*g*rzoen.
Het wordt pas echt serieus na een uur. Er wordt een fragment getoond met de Belgische acteur Gert Verhulst (‘Gertje’ uit Samson en Gert). Marc-Marie Huijbregts wijst hem erop dat hij als witte man het n-woord niet kan gebruiken. Verhulst neemt dat – zichtbaar gekwetst – tot zich en iedereen in de zaal kan erom lachen.
Dan schakelen we terug naar de studio. De presentator vraagt aan de enige zwarte deelnemer aan de quiz – oud-hardloper Gregory Sedoc – wat het met hem doet als hij n-woord hoort. Ik zat eerst nog met de telefoon in de hand te kijken, maar nu zit ik op het puntje van mijn stoel.
‘Ik zou het heel raar vinden…’, Sedoc pauzeert even, ‘…als iemand n*g*r zou zeggen’. Kaboem! Sedoc gebruikt het n-woord. En met de totale zelfverzekerdheid dat hij dat racistische scheldwoord mag gebruiken en witte mannen niet.
‘Gebeurt het wel eens?’, is de vervolgvraag. Sedoc gaat er even goed voor zitten en zegt: ‘Ja, dat gebeurt er wel eens, en dan vraag ik diegene waarom hij of zij dat woord gebruikt, n*g*r, en dat ik dat zeker niet fijn vind. Ik ben of een donkere of een zwarte man, maar je hoeft geen n*g*r tegen mij te zeggen.’ Het schuurt en piept en kraakt, maar het is goed dat dit gesprek op de nationale tv op deze manier wordt gevoerd.
Sedoc gebruikt het n-woord, met de totale zelfverzekerdheid dat hij dat mag en witte mannen niet
Het wordt nog spannender. Ook de Belgische auteur Herman Brusselmans zit in de studio als één van de quizkandidaten. Acht jaar geleden publiceerde hij een boek met de titel Guggenheimer koopt een n*g*r.
Hij wordt daarop bevraagd: ‘Jij hebt veel shit over je heen gekregen omdat je het n-woord hebt gebruikt.’ Brusselmans vertelt over zijn boek en noemt de titel voluit, inclusief het n-woord dus.
O, shit – ik zoek een plek om te duiken. Er wordt ingezoomd op Sedoc, terwijl Brusselmans doorpraat. Hoe achterlijk kun je zijn om als witte man het n-woord nogmaals op de nationale tv in de mond te nemen?
‘Er is veel discussie geweest. En het was al acht jaar geleden, toen het nog meer pregnant was dan nu’, zegt Brusselmans met trillende lippen. ‘Nu zou ik het niet meer doen’, zegt hij met een diepe zucht. ‘Omdat ik er niet genoeg bij heb stilgestaan, het kwetsende van de titel. Ik vond het toen gewoon een goed woord.’
Dan komt Bergman gelukkig tussenbeide. ‘Het kwets-argument vind ik altijd jammer. Ik vind dat we woorden niet meer moeten gebruiken omdat ze principieel fout zijn. (…) Ik gebruik het niet omdat het immoreel en dehumaniserend is.’
Brusselmans wil nog iets van ‘ten opzichte van donkere personen’ kwijt, maar wordt terecht afgekapt door Bergman. ‘Nee, ten opzichte van iedereen, ik wil namelijk toch ook geen wereld waar racisme is?’ ‘Nee’, geeft Brusselmans schoorvoetend toe.
Opdat alle witte én niet-zwarte Nederlanders van kleur nu weten: het n-woord mag jij niet gebruiken. Dat is geen inperking van de vrijheid van meningsuiting, het is een teken van beschaving. Racisme is geen mening.
Nu de asielzoekerscentra in België vol zitten, zoeken ongeveer zevenhonderd asielzoekers bescherming tegen kou en regen in een leegstaand pand in Brussel. Ze komen uit onder andere Afghanistan, Algerije, Burundi, Eritrea, Marokko en Somalië.
De omstandigheden in het zeven verdiepingen tellende pand aan de Paleisstraat zijn schrijnend, schrijft Middle East Monitor. Volgens de 27-jarige Afghaanse asielzoeker Irfanullah Raheemi hebben de bewoners geen dekens, geen gezondheidszorg en geen goed water. Hij hoopt dat de Belgische regering de asielprocedure sneller laat verlopen, ‘zodat de mensen, de vluchtelingen zo snel mogelijk worden gedocumenteerd en ook kans hebben op werk’.
Een van de asielzoekers, de 41-jarige Hitimana Jean de Dieu, is priester. Hij beklaagt zich over het Belgische opvangbeleid. ‘We hebben internationale bescherming nodig. Ik weet niet of ze ons vandaag of morgen een eigen centrum geven. Het ligt in de handen van de regering.’
Asielzoekers uit Afrika en het Midden-Oosten voelen zich gediscrimineerd ten opzichte van asielzoekers uit Oekraïne, die van België versneld verblijfs- en werkvergunningen hebben gekregen.
De steenkolenindustrie in Turkije groeit flink, nu Europa in een energiecrisis zit. De Europese Unie boycot Rusland en komt daarom onder andere uit bij Turkse energieleveranciers, schrijft Middle East Eye.
De Europese energiecrisis is een gevolg van de oorlog in Oekraïne. Veel Europese landen hebben hun oude kolencentrales weer geopend en er is een tekort aan kolen. Omdat Rusland wordt geboycot, is Europa afhankelijk van Turkije, de elfde steenkoolproducent in de wereld.
De Turkse steenkoolexport verzevenvoudigde in mei dit jaar, nadat de Europese Unie besloot Russische steenkool te boycotten. In augustus vertwaalfvoudigde de export zelfs, nadat Rusland de aardgasexport naar Europa via Nord Stream 1 afsloot.
In Turkije was de steenkoolexport de laatste jaren juist aan het dalen. Het land heeft moeite om aan de stijgende vraag te voldoen. ‘Al onze reserves zijn uitgeput’, zegt Erhan Altay van de verkoopafdeling van Turkish Coal Enterprises, een staatsbedrijf dat het grootste deel van de Turkse bruinkool ontgint.
De prijzen van steenkool zijn door de stijgende vraag inmiddels verdubbeld. Dit is goed nieuws voor steenkoolproducenten, maar slecht nieuws voor Turkse consumenten, die meer moeten betalen.
Een andere zorg is het klimaat. Terwijl het beleid wereldwijd is om steenkoolwinning te ontmoedigen, is in Turkije nu een tegenovergestelde ontwikkeling gaande.
Onze site gebruikt cookies en vergelijkbare technologieën onder andere om u een optimale gebruikerservaring te bieden. Ook kunnen we hierdoor het gedrag van bezoekers vastleggen en analyseren en daardoor onze website verbeteren.
Deze website gebruikt cookies om uw gebruikservaring op deze website te verbeteren. Van deze cookies worden cookies aangemerkt als "Noodzakelijk" in uw browser bewaard, deze cookies zijn essentieel voor het functioneren van de website. Bijvoorbeeld het opslaan van uw keuze of u wel of geen cookies wilt hebben. Wij maken ook gebruik van cookies van derde partijen die ons helpen met het analyseren en begrijpen van de gebruik van deze website door u. Deze cookies worden alleen gebruikt als u daar toestemming toe geeft. U heeft ook de mogelijkheid om uzelf uit te sluiten voor deze cookies. Dit zal echter effect hebben op uw gebruikerservaring.
Noodzakelijke cookies zijn absoluut nodig voor het functioneren van de website. De cookies in deze categorie zorgen alleen voor de veiligheid en het functioneren van deze website . Deze cookies bewaren geen persoonlijke gegevens
Deze cookies zijn niet strict noodzakelijk, maar ze helpen de Kanttekening een beter beeld te krijgen van de gebruikers die langskomen en ons aan te passen aan de behoeftes van onze lezers. Hiervoor gebruiken wij tracking cookies. Bij het embedden van elementen vanuit andere websites zullen er door deze sites ook cookies worden gebruikt.
Rabin Baldewsingh, Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme
Marvin Hokstam, journalist en onderwijsondernemer
Melody Deldjou Fard, raadslid GroenLinks Utrecht
Robert van der Noordaa, onderzoeksjournalist
Thijl Sunier, emiritus islamhoogleraar
Ingeborg Beugel, Griekenland-correspondent (de Groene Amsterdammer)
Babah Tarawally, schrijver en columnist (Trouw)
Rui Jun Luong, kunstenaar en oprichter Stichting Asian Raisins
Jaap Hamburger, voorzitter Een Ander Joods Geluid
Carla Kabamba, onafhankelijk (oud-BIJ1-)raadslid Amsterdam
Tofik Dibi, bestuursadviseur Amsterdam Nieuw-West, ook namens Emre Ünver (GroenLinks), bestuurder Nieuw-West
Dave Ensberg-Kleijkers, directeur-bestuurder Nationaal Jeugdfonds Jantje Beton
