5.5 C
Amsterdam
Home Blog Pagina 871

‘Koop Franse producten, maak Erdogan boos’, zegt Duitse komiek in tv-show

0

De Duitse komiek Oliver Welke heeft in zijn televisieshow op de Duitse publieke omroep opgeroepen om massaal Franse producten te kopen. ‘Koop Frankrijk leeg als een gek. Het is immers allemaal lekker – en u maakt Erdogan boos.’

De Turkse president Erdogan riep vorige week juist op om Frankrijk te boycotten vanwege de spotprenten van de profeet Mohammed. Erdogan heeft daarnaast felle kritiek op zijn collega Emmanuel Macron, die een islamofoob beleid zou voeren.

Frankrijk neemt harde maatregelen tegen ‘islamitisch separatisme’. Sinds de moord op geschiedenisleraar Samuel Paty, die in zijn lessen burgerschapskunde de controversiële Mohammed-cartoons had laten zien, heeft de overheid enkele ‘radicale’ moskeeën en islamitische organisaties gesloten.

Het is niet de eerste keer dat een Duitse komiek Erdogan op de korrel neemt. In maart 2016 las Jan Böhmermann een gedicht voor, waarin hij onder andere zegt dat Erdogan seks heeft met dieren en naar kinderporno kijkt. Erdogan probeerde Böhmermann te vervolgen, waarna hij moest onderduiken en het gedicht gedeeltelijk verbopden werd.

Petitie strafbaarstelling beledigen profeet na dag al 50.000 keer ondertekend

0

Een petitie die oproept om het beledigen van de profeet Mohammed in Nederland strafbaar te stellen is in amper een dag tijd door tienduizenden mensen ondertekend.

De petitie veroordeelt ‘alle vormen van geweld naar aanleiding van de spotprenten’, maar stelt ook dat het beledigen van de profeet Mohammed niets te maken heeft met de vrijheid van meningsuiting. ‘Het is eerder een tekort aan fatsoen en leidt ook nog eens tot maatschappelijke spanningen alsook het structureel beledigen van moslims.’

Tot slot roepen de ondertekenaars van de petitie de overheid op om het beledigen van de profeet strafbaar te stellen – niet alleen Mohammed maar ook alle andere 24 profeten die de islam kent. De islam deelt – op Mohammed na – profeten met het christendom en het Jodendom, zoals Mozes.

De petitie is vannacht door de salafistische imam Ismail Abou Soumayyah aangemaakt, zo meldt hij op Facebook. Hij kwam vorig jaar in het nieuws omdat hij een lezing zou geven in de Rotterdamse Essalam Moskee, samen met een vertegenwoordiger van de islamistische organisatie Hizb-ut-Tahrir, dat een kalifaat wil stichten. Na vragen van CDA, VVD en Leefbaar Rotterdam over hun komst werd de bijeenkomst afgeblazen.

Bij 40.000 geldige handtekeningen is de Tweede Kamer verplicht de petitie in ontvangst te nemen en te behandelen. Inmiddels staat de teller op ruim 50.000.

Vorige week stelde Yassin Elforkani, hoofdimam van de Blauwe Moskee in Amsterdam, al voor dat de vrijheid om de profeet Mohammed te beledigen wordt ingeperkt via wetgeving. ‘Door die beledigingen van de islam ontstaan een hele negatieve dynamiek en een giftige sfeer in de samenleving, met alle risico’s van dien’, aldus de imam.

Boetes en taakstraffen voor online belagers journaliste Clarice Gargard

0

Een Amsterdamse rechter heeft in de zaak Clarice Gargard 24 personen tot geldboetes en taakstraffen veroordeeld, onder meer vanwege opruiing en aanzetten tot discriminatie. Eén verdachte werd vrijgesproken door gebrek aan bewijs.

De journaliste en columniste kreeg in 2018 meer dan zevenduizend haatberichten, nadat ze live verslag had gedaan van een demonstratie tegen Zwarte Piet. Ze besloot om aangifte te doen. Uiteindelijk werden er 25 personen door de rechter vervolgd, waarvan er nu 24 zijn veroordeeld. De boetes liepen op tot driehonderd euro, de taakstraffen tot 58 uur.

‘Ik ben overrompeld dat de rechtbank verder is gegaan dan het OM’, zegt Gargard in een reactie op online magazine Lilith. ‘Ik had de hele tijd het idee dat ik er helemaal alleen voor stond, maar de rechter heeft zich heel duidelijk uitgesproken. De rechtbank zei nadrukkelijk dat dit niet de manier is waarop je een maatschappelijk debat voert. Dit is niet alleen een overwinning voor mij, maar voor de hele samenleving en specifiek mensen van kleur.’

Op 14 september vond de rechtszaak plaats en die verliep niet zonder controverse. Vlak voor de rechtszaak verschoof de aandacht van de verdachten opeens naar Officier van Justitie Jacobien Vreekamp, omdat haar handtekening stond onder het voorwaardelijk sepot in een zaak tegen rapper Akwasi. Vreekamp was in het verleden bestuurslid geweest van het Meldpunt Discriminatie, samen met anti-Zwarte Pieten-activist Mitchell Esajas. Daarop werd Vreekamp van de zaak gehaald.

Gargard werd juridisch bijgestaan door advocaat Sidney Smeets. Op de Kanttekening zei Smeets dat de zaak-Gargard belangrijk is voor het grondwettelijke recht op vrije meningsuiting: ‘Als je vrijelijk mensen mag bedreigen, dan heeft dat een bekoelend effect op anderen om hun mening te geven.’

Brief Europese moslimorganisaties aan Macron: stop met ‘xenofoob’ beleid

0

Ruim twintig Europese moslimorganisaties hebben een open brief geschreven aan Emmanuel Macron. Daarin roepen ze de Franse president op te stoppen met zijn ‘xenofobe’ beleid ten aanzien van moslims. Onder de ondertekenaars bevinden zich ook het Nederlandse moslimvrouwencollectief SPEAK en de Moslimstudenten Associatie Nederland.

‘Door de islam en uw eigen moslimburgers te belasteren, mainstream moskeeën te sluiten, moslim- en mensenrechtenorganisaties op te heffen en dit aan te grijpen om de haat verder aan te wakkeren, worden racisten en gewelddadige extremisten nog meer aangemoedigd’, staat te lezen in de brief.

Op 16 oktober vermoordde een achttienjarige Tsjetsjeense moslim de Franse geschiedenisleraar Samuel Paty, die tijdens een les de Mohammedcartoons uit het satirische blad Charlie Hebdo had laten zien. In januari 2015 werd bijna de voltallige redactie van dat blad vermoord door terroristen vanwege het publiceren van diezelfde cartoons.

Macron verdedigt de vrijheid van meningsuiting van Charlie Hebdo en Paty. De Mohammed-cartoons werden op overheidsgebouwen in Montpellier en Toulouse geprojecteerd. Macron wil ook de radicale islam en islamistisch ‘separatisme’ bestrijden, onder meer door ‘radicale’ moslimorganisaties en moskeeën te sluiten.

Volgens de organisaties druisen de acties van Macron in tegen de beginselen van vrijheid, gelijkheid en broederschap, de laïcité en de Franse grondwet – die stelt dat ‘alle burgers, ongeacht hun afkomst, ras of religie, worden behandeld als gelijken’ – en artikel 9 van het Europees Verdrag tot Bescherming van de Rechten van de Mens, dat de vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst voorstaat.

Een van de organisaties die de Franse overheid wil verbieden is BarakaCity. Deze islamitische NGO kwam de laatste jaren regelmatig in opspraak vanwege de schimmige financiering en salafistische opvattingen van zijn medewerkers. In september zei leider Idriss Sihamedi over de doodgeschoten Charlie Hebdo-redactieleden dat hij bad om de temperatuur van ‘de vlammen in hun graven’ net zo heet te maken als de zon. Sihamedi heeft inmiddels asiel aangevraagd bij de Turkse president Erdogan.

Ook is de Franse overheid voornemens de Organisatie Tegen Islamofobie in Frankrijk (CCIF), volgens tegenstanders gelieerd aan de islamistische Moslimbroederschap, te verbieden.  CCIF zei vorige week zich niet veilig te voelen in Frankrijk vanwege ‘het klimaat van islamofobie en de activiteiten naar het buitenland te willen verplaatsen. ‘Als verdedigers van mensenrechten voor moslims voelen we ons niet langer veilig in Frankrijk.’

‘Het criminaliseren van het werk dat nodig is om islamofobie tegen te gaan schept een gevaarlijk precedent voor willekeur, waardoor religieuze en geracialiseerde groeperingen, die juist beschermd zouden moeten worden, worden gedehumaniseerd en beroofd van hun vrijheden’, stellen de islamitische organisaties in hun brief. ‘Wij allen in Europa kennen de afschuwelijke gevolgen op massale schaal die kunnen voortvloeien uit dergelijke acties, gericht tegen een religieuze minderheid.’

De Nederlandse politicus Nourdin el Ouali, lijsttrekker van de islamitische partij Nida, wil dat Nederland CCIF en BarakaCity onderdak biedt, zoals Nederland dat in de zeventiende eeuw ook gaf aan de protestantse Hugenoten die vluchtten voor het repressieve religieuze beleid van koning Lodewijk XIV.

Racisme in de media: wat is de verantwoordelijkheid van de journalist?

0

In Engeland werd journalist Darren Grimes strafrechtelijk vervolgd voor het interviewen van de beruchte historicus David Starkey, die tijdens hun gesprek racistische opmerkingen maakte. Daarmee rijst de vraag of journalisten de prijs moeten betalen voor het bieden van een podium aan iemand met racistische ideeën.

Grimes sprak Starkey voor zijn nieuwe YouTube-kanaal Reasoned UK. Tijdens het Zoom-gesprek beweerde de historicus onder meer dat slavernij geen genocide was – ‘anders zouden er wel niet zo veel van die verdomde zwarten zijn in Afrika of in Groot-Brittannië’. Het interview leidde tot grote ophef in het Verenigd Koninkrijk, waarna Starkey zijn aanstellingen en opdrachtgevers verloor. Boekendeals die hij eerder gesloten had werden gecanceld.

Tijdens het interview luisterde Grimes knikkend en gaf geen kritiek, wat hij later weet aan zijn onervarenheid als interviewer. Alsnog werd hij in oktober ontboden op een Londens politiebureau. Hij dreigde vervolgd te worden voor het overtreden van de Public Order-wetgeving. Deze stelt onder meer dat het strafbaar is om mensen te beledigen. Zijn vervolging kon volgens Grimes ‘ernstige gevolgen [hebben] voor de vrijheid van meningsuiting’.

Scherp interviewen

Journalist Remco van Mulligen (Nederlands Daglad) herkent het dilemma als een organisatie of politieke partij een racistische uiting doet. ‘De vraag is hoe je hiermee omgaat. De media is ook een platform om je verhaal naar buiten te brengen. In hoeverre laat je je gebruiken als journalist?’ Maar deze racistische uitingen moeten soms juist aan het licht gebracht worden. Kritisch bevragen vindt Van Mulligen hierbij niet voldoende.

Hij noemt het voorbeeld van de Nieuw-Zeelandse journalist Tova O’Brien die Jami-Lee Ross interviewde. Ross is de leider van een politieke partij die op sociale media geruchten en fake news verspreidde over het coronavirus. ‘Ze greep direct in bij Ross en zei dat het niet klopte en dat ze hem niet de ruimte ging geven om het betoog af te maken omdat het onjuist was,’ vertelt Van Mulligen. ‘Het is erg on-Nederlands, maar dit zou misschien nog wel eens kunnen werken. Maar daar moet je erg scherp voor zijn.’

Verantwoordelijkheid

Bij racistische uitingen zou een journalist het racisme moeten benoemen en bij feitelijke onjuistheden moet ook ingegrepen worden, vindt Van Mulligen. ‘Je hebt dan meer verantwoordelijkheid dan journalisten in Nederland durven te nemen. Dat maakt je niet direct een activist.’

Met klachten over journalistieke activiteiten kunnen mensen in Nederland vaak bij de Raad voor de Journalistiek terecht. Het is een onafhankelijke instantie die beoordeelt of een journalist zorgvuldig zijn werk heeft gedaan en of er grenzen van de journalistieke ethiek zijn overschreden met een publicatie. De Raad gaat uit van haar leidraad waar de algemene beginselen over journalistieke ethiek te vinden zijn. ‘Een van die beginselen is dat een journalist eenzijdige en tendentieuze berichtgeving dient te vermijden. Dat vangt alles af in de trant van discriminatie’, stelt Frits van Exter, voorzitter van de Raad van de Journalistiek.

Er zijn veel factoren waar de Raad naar kijkt als het gaat om tendentieuze en eenzijdige berichtgeving. ‘Wat waren de omstandigheden van een artikel en wat was het karakter van het artikel? Was het een feitelijk verslag of een opinie?’ Van Exter voegt toe dat de meeste mensen aangifte doen bij de politie als een journalist écht over de schreef is gegaan.

Strafrechtelijk vervolgd

Als iemand dan aangifte doet, komt een nieuwsmedium mogelijk bij Jens van den Brink terecht. Hij is advocaat en verdedigt al jaren nationale en internationale mediabedrijven. ‘Je mag als journalist juist weergeven hoe een politicus over iets denkt. Je kunt laten zien wie hij is. En dan kan het Openbare Ministerie besluiten om de geïnterviewde te vervolgen, dat is niet aan de journalist om te besluiten’, stelt Van den Brink.

‘Hoe meer de journalist de uitspraak naar zich toetrekt, hoe groter de kans dat hij wel aansprakelijk gesteld kan worden’

Als zo’n zaak dan voor de rechter belandt, zijn er verschillende afwegingen om te maken. ‘Geschillen over uitingen ontstaan altijd omdat een ander grondrecht ingeperkt wordt door een uiting, zoals het recht op privacy of recht op gelijke behandeling. Je mag niet per se zeggen wat je wilt – dat kan begrensd worden als je bijvoorbeeld racistische dingen roept.’

Verder kan een journalist als Grimes in Nederland niet meteen vervolgd worden als de geïnterviewde racistische uitingen doet. Dit kan wel als de journalist de uitspraak zich erg ‘eigen’ maakt. ‘Hoe meer de journalist de uitspraak naar zich toetrekt, hoe groter de kans dat hij wel aansprakelijk gesteld kan worden’, vertelt Van den Brink.

Regelgeving

Van den Brink waarschuwt voor nieuwe wetgeving om onwenselijke uitingen te voorkomen in de media. ‘Je kunt niet alles dichttimmeren met regels. Als je dat wel doet, pak je mogelijk ook uitingen aan die je helemaal niet voor ogen had om te beperken.’ Dat betekent dat er soms complottheorieën gedeeld worden zonder dat dat aangepakt kan worden bij de rechter. ‘Het is geen perfect systeem, maar de wereld is niet perfect. Verder kunnen partijen zoals Facebook en YouTube zélf regels opstellen over het uiten van racisme of complottheorieën – en de beperking hiervan.’

‘Discriminatie wordt verboden bij wet, maar iemand die onzin beweert, daar is geen wet tegen’, zegt Frits van Exter. ‘Het is aan elk medium om zelf te bedenken hoe het omgaat met complottheorieën.’ Richtlijnen van de Raad voor de Journalistiek zijn: recht doen aan de werkelijkheid, balans houden in het stuk, hoor en wederhoor plegen. ‘Wij als Raad hoeven hier geen oordeel over te hebben zolang een journalist zich aan deze richtlijnen houdt.’

‘Discriminatie wordt verboden bij wet, maar iemand die onzin beweert, daar is geen wet tegen’

Feit of niet?

Maar het is ook lastig voor een journalist om onzinuitspraken meteen te herkennen. ‘Toen Baudet tweette over dames die lastiggevallen werden in de trein werd dat zo snel ontkracht dat het als een boemerang terugkwam’, herinnert Remco van Mulligen zich. ‘Maar door tijdsdruk heb je als journalist niet altijd tijd om de feiten te achterhalen.’

Hij noemt het voorbeeld van Geert Wilders en zijn tweet over Fatima en Mohammed die ziekenhuisbedden innemen. ‘Hij wéét dat deze bevolkingsgroep kwetsbaarder is, maar hij draaide het om. Als journalist moet je dan wel benoemen dat dat racistisch is. Het is in strijd met de werkelijkheid.’ Als een journalist dan in een artikel alleen weergeeft wat de ene politicus zei, naast de uitspraken van Wilders, dan blijft de waarheid in het midden hangen, vindt Van Mulligen. ‘Het is veilig voor jezelf, maar het geeft ruimte waardoor de lezer kan denken dat de uitspraken van Wilders nog wel eens waar kunnen zijn.’

Die ruimte liet Darren Grimes zeker open tijdens zijn interview met David Starkey. Maar inmiddels heeft de politie na een eerste onderzoek besloten om de zaak af te ronden. Volgens de senior officer zou het niet langer ‘evenredig’ zijn om de vervolging voort te zetten. Volgens Starkey had het politieonderzoek niet eens moeten plaatsvinden.

Duitsland arresteert extreemrechtse politicus die Koran verbrandde

0

De extreemrechtse Deense politicus Rasmus Paludan (foto) is door de Duitse autoriteiten gearresteerd. Dit meldt de Duitse krant der Tagesspiegel.

Paludan wilde deze woensdag een anti-islamdemonstratie organiseren in Neukölln, de multiculturele wijk van Berlijn. Maar de Duitse politie stak hier dinsdag een stokje voor door de politicus aan te houden op Flughafen Berlin-Tegel.

De autoriteiten waren bang dat Paludan opnieuw een Koran zou gaan verbranden. ‘Wij vinden dat het Duitse volk moet weten wat de islam is!’, schreef Paludans partij Stram Kurs (Deens voor ‘Harde Lijn’) op Facebook. ‘We laten het ze woensdag zien. Dan zullen we allemaal zien of het echt de religie van vrede is! We nemen de Koran mee!’

Paludan wil alle moslims deporteren uit Denemarken en kwam afgelopen jaren in het nieuws door zijn rabiate anti-islamuitspraken en Koranverbrandingen. Vorig jaar verbrandde Paludan een Koran die gewikkeld was in spek tijdens een anti-islamitische demonstratie in Kopenhagen. Dit leidde dagenlang tot rellen vanuit de moslimbevolking van de Deense hoofdstad.

Terwijl hij dinsdag nog in het vliegtuig zat, overhandigde de Duitse Federale Politie hem een document van het immigratiekantoor, waarin hem de toegang tot Duitsland werd ontzegd.

Woensdag probeerde Paludan opnieuw Duitsland binnen te komen. Deze keer werd hij gearresteerd, omdat hem eerder verteld was dat hij tot 31 oktober niet welkom is in Duitsland en dus een strafbaar feit heeft gepleegd.

Paludan riskeert nu een gevangenisstraf van maximaal een jaar.

 

Imam Elforkani: vrijheid om profeet te beledigen inperken met wetgeving

0

Tijdens het vrijdagmiddaggebed heeft imam Yassin Elforkani voorgesteld dat de vrijheid om de profeet Mohammed te beledigen wordt ingeperkt via wetgeving, meldt het Parool.

Hiermee geeft Elforkan een nieuwe impuls aan het debat over de islam en de vrijheid van meningsuiting, dat is opgelaaid sinds de aanslagen en volgens critici ‘islamofobe’ regeringsmaatregelen in Frankrijk.

De hoofdimam van de Blauwe Moskee in Amsterdam benadrukte in zijn preek dat hij de aanslagen veroordeelt, zoals hij met eerdere aanslagen ook deed. ‘Maar waarom valt het beledigen van de profeet dan onder de vrijheid van meningsuiting?’, vroeg hij zich tegelijkertijd af.

Elforkani: ‘Door die beledigingen van de islam ontstaan een hele negatieve dynamiek en een giftige sfeer in de samenleving, met alle risico’s van dien. Daar moeten we van af. We komen er niet uit als we blijven wijzen op de vrijheid van meningsuiting en dat je alles moet kunnen zeggen. Het lijkt een wedstrijd wie het hardste de islam kan beledigen.’

Volgens Elforkani moeten we zijn voorstel los zien van de aanslagen. ‘Het punt is dat we in Nederland nu langs elkaar heen praten. Moslims zeggen: dit heeft niets met de islam te maken. En rechtse partijen zeggen: dit is nu de islam.’

Wetgeving en politiek debat zijn juist een goed antwoord op terrorisme, vindt de imam. ‘Je geeft ermee een signaal af: zo doen we dat in een democratie.’

Ook maakt hij zich zorgen over dat er ‘steeds minder aandacht is voor islamofobie bij de autoriteiten. Ik maak me zorgen waar dit allemaal toe leidt, als ik het sentiment onder vooral jongere moslims proef. De profeet wordt beledigd in een context van discriminatie van moslims op de arbeidsmarkt en het beledigen van moslims. Dat maakt het nog grimmiger en complexer.’

NPO-website Joop onder vuur vanwege ‘islamofobe’ cartoon

0

NPO-opiniewebsite Joop (BNN-VARA) plaatste gisteren een cartoon die volgens critici ‘islamofoob’ is.

Op de cartoon van Arend van Dam is een moskee te zien met een pompoen als koepel. De moskee werpt een griezelige schaduw af, een boos pompoenmonster met klauwen die een kerk belaagt. Bovendien is de IS-vlag ook in de schaduw verwerkt.

Veel twitteraars reageren kritisch. ‘Deze cartoon verbeeldt naar mijn inziens een strijd van de islam tegen het christendom en dat is wat er niet aan de hand is. Dit narratief is zeer schadelijk’, schrijft geschiedenisstudent Mathijs van der Loo.

‘Serieus, Joop. Als dit jullie nieuwe koers is, hef je zelf maar op’, twittert BIJ1-lid Erik Stronks. ‘Of fuseer met ThePostOnline of de Dagelijkse Standaard, of zo. Maar rot op met deze fascistische, xenofobe bagger.’

Twitteraar Rick Buitenman heeft de tweet met de Joop-cartoon zelfs gerapporteerd. ‘Islamofobe nazi-style troep van BNN-VARA’, schrijft hij. ‘Langs de zijlijn blijven toekijken hoe een groot deel van de bevolking wordt afgeschilderd als het kwaad en een bedreiging voor ‘onze’ cultuur is een zwaktebod. Een zwaktebod met dodelijke afloop.’

Ook islamitische twitteraars zijn boos op Joop. ‘Islamofobie in pure vorm’, vindt Okay Pala, actief bij de islamistische organisatie Hizb Ut-Tahrir.

Volkan Kaya van de Turks-Nederlandse website DutchTurks besluit om Joop-hoofdredacteur Francisco van Jole rechtstreeks aan te spreken: ‘Wat vind je zelf nou van deze collectieve beschuldiging van moslims? Je wijst iedere moskee zo als doelwit aan. Ben je ook bereid om verantwoordelijkheid te dragen wanneer moskeeën aangevallen worden?’

Van Jole verdedigt de publicatie van de cartoon: ‘De moskee staat symbool voor Turkije, de schaduw daarvan voor islamistisch terrorisme waar Frankrijk onder lijdt. Vreemd dat je dat op alle moslims betrekt, al is dat een vaker toegepaste poging om kritiek te smoren.’

Critici vinden deze uitleg niet afdoende. ‘Er staan Arabische letters, terwijl Turkije een Latijns alfabet kent. De moskee is van Arabische architectuur. Waaruit zou een buitenstaander moeten kunnen opmerken dat het om kritiek op Turkije gaat?’, twittert Emine Ügür.

Journalist Remco van Mulligen (Nederlands Dagblad) is het met Ügür eens en vindt het verbijsterend juist bij de Joop ‘deze cartoon uit het PVV-campagnedraaiboek aan te treffen. Gewoon ff rectificeren, lijkt me.’

Leefbaar: ‘Nida vindt vrijheid salafisten belangrijker dan onthoofde docent’

0

Raadslid Tanya Hoogwerf van Leefbaar Rotterdam wil niet dat de Organisatie Tegen Islamofobie in Frankrijk (CCIF) en de Franse NGO BarakaCity in Rotterdam een nieuwe uitvalsbasis krijgen. Beide organisaties worden op dit moment ontmanteld door de Franse staat. Dit bericht Dagblad 010.

Nourdin el Ouali van de islamitische partij Nida pleitte er eerder deze week voor CCIF en BarakaCity asiel te verlenen in Nederland, zoals ons land in de zeventiende eeuw ook onderdak bood aan de Hugenoten die door de Franse staat werden vervolgd. Hoogwerf wil hier niets van weten, zo laat ze weten aan burgemeester Ahmed Aboutaleb.

‘De Franse maatregelen verdienen geen kritiek of veroordeling, maar steun en navolging. Voor Nida is de vrijheid van salafisten om onze samenleving omver te werpen belangrijker is dan een onthoofde docent en klimt verontwaardigd in de pen om zich aan te sluiten bij de tirades van de Turkse dictator Erdogan en moslimextremisten overal ter wereld.’

Hoogwerf vindt dat de burgemeester er alles aan moet doen om te voorkomen dat beide organisaties voet aan de grond krijgen in Rotterdam. Overigens staat CCIF anders dan BarakaCity niet te boek als salafistische organisatie, maar is zij volgens tegenstanders gelieerd aan de islamistische Moslimbroederschap.

‘Als Trump wint, kan Erdogan de rol van regionale pestkop blijven spelen’

0

De Turkse president Recep Tayyip Erdogan hoopt vurig dat Donald Trump de Amerikaanse presidentsverkiezingen wint, denken Turkije-deskundigen.

Erdogan en Trump: de twee autoritaire leiders konden van begin af aan prima door één deur. ‘Ik kan het goed vinden met Erdogan, ook al mag dat niet’, zei Trump in een gelekt audiofragment. Trumps voormalige veiligheidsadviseur John Bolton typeerde de verhouding tussen de Amerikaanse en Turkse president als een ‘bromance’. Erdogan is ook om andere redenen veel beter af met Trump dan Biden, zeggen Turkije-deskundigen Henri Barkey, hoogleraar Internationale Betrekkingen aan de Lehigh University in Pennsylvania, en Djene Bajalan, historicus aan de Missouri State University.

De Amerikaanse overheid en het Congres willen graag sancties aan Turkije opleggen, maar volgens Henri Barkey beschermt Trump Erdogan hiertegen. ‘Er is irritatie over Turkije vanwege de Turkse inval in Syrië, vorig jaar, en de aanschaf van Russische S-400-raketafweersystemen. Een Democratische en een Republikeinse senator willen maatregelen tegen Turkije, vanwege de S-400’s. Maar dat is niet gebeurd, omdat Trump in het Witte Huis zit.’ Joe Biden zal die sancties niet tegenhouden als hij president wordt, aldus Barkey.

Dan is er het Hallbankschandaal. Deze Turkse staatsbank zou Iran hebben geholpen Amerikaanse sancties tegen dat land te omzeilen. Maar dankzij Trump werd de bank niet aangeklaagd. Barkey vermoedt dat als Biden president wordt, er over de Hallbank een deal wordt gesloten met Turkije en zal er een afkoopsom moeten worden betaald.

Trump is een voor Amerika ongewone buitenlandpoliticus: hij wil minder militaire inmenging van Amerika aan de andere kant van de oceaan en trekt daarom juist troepen terug uit Europa, Afghanistan en Syrië. Het machtsvacuüm op het wereldtoneel dat Trumps isolationisme achterlaat wordt voor een deel door Erdogan opgevuld, stellen Barkey en Bajalan. Toen Trump zich vorig jaar terugtrok uit Syrië, was dit een grote overwinning voor Erdogan: hij kon nu afrekenen met de Koerdische strijders van de YPG in Noord-Syrië.

‘Dankzij Trumps America First heeft Turkije nu de vrije hand in het Midden-Oosten’

Bajalan: ‘Het is heel begrijpelijk dat Erdogan pro-Trump is, want dankzij Trumps America First heeft Turkije nu de vrije hand in het Midden-Oosten. Toen Barack Obama nog president was, kon Erdogan nog niet zijn gang gaan. Ook moest Turkije meevechten tegen ISIS – wat Erdogan met tegenzin deed, want hij wilde een regimeverandering in Syrië en Assad weg hebben.’

‘De Koerden hielpen ons in 1944 niet in Normandië’, verdedigde Trump zijn besluit om de Koerden allen te laten. Barkey: Hij weet dus helemaal niet dat Koerdistan in 1944 helemaal niet bestond.’

Het machtsvacuüm dat nu in de wereld ontstaat, omdat de Amerikanen dankzij Trumps isolationisme een kleinere rol op het wereldtoneel spelen, wordt voor een deel door Erdogan opgevuld, stellen Barkey en Bajalan. Turkije is niet alleen actief in Syrië, maar ook in Libië, de Oostelijke Middellandse Zee en de Kaukasus, waar Syrische huurlingen in Turkse dienst Azerbeidzjan helpen om Nagorno-Karabach op Armenië terug te veroveren. ‘Als Trump de presidentsverkiezingen wint, dan betekent dit dat er geen Amerikaanse pushbacks zullen komen tegen Erdogans agressieve buitenlandse politiek’, zegt Bajalan.

Barkey: ‘Erdogan krijgt dan een power boost. Als Trump op 3 november wint, dan kan Erdogan de rol van regionale pestkop blijven spelen. Eventuele maatregelen die het Amerikaanse staatsapparaat graag tegen Turkije wil nemen, worden door Trump tegengehouden na een telefoontje van Erdogan.’

Erdogan kan het niet alleen goed vinden met Erdogan, maar kijkt in zekere zin ook tegen hem op, vertelt Bajalan. ‘In zijn boek The room where it happened schetst voormalig veiligheidsadviseur John Bolton president Trump als iemand die zeer pro-Turkije is. Trump is onder de indruk van Erdogans rally’s.’

Tegengas

Zullen de Verenigde Staten, als Biden president wordt, Turkije dan wél hard aanpakken? Zo heeft Biden in een interview ferme kritiek geuit op Erdogan en gezegd dat hij de oppositie in Turkije wil steunen. Volgens Barkey heeft Turkije voor Biden geen topprioriteit – dat is de binnenlandse politiek al – maar is Turkije wel belangrijk.

‘Turkije zal niet zo snel uit de NAVO worden gegooid, daarvoor is de strategische ligging van Turkije en de Amerikaanse luchtmachtbasis in het land te belangrijk. Maar ik geloof wel dat de VS zich kritischer zullen opstellen en Erdogan niet ongestuurd zijn gang zal laten gaan. Misschien dat Turkije zich om die reden nu in allerlei buitenlandse avonturen stort, om Biden straks voor een voldongen feit te stellen waar hij praktisch niets meer aan kan veranderen.’

Bajalan denkt dat de buitenlandse politiek van Biden door veel Republikeinen gesteund zal worden. ‘Het Witte Huis is pro-Turkije, maar rechts Amerika is dat helemaal niet. Denk aan conservatieve christenen die nu sympathiseren met de Armeniërs in de oorlog om Nagorno-Karabach. Of islamofobe nieuwsmedia.’

Ook Democraten die in eerste instantie nog pro-Erdogan leken, zoals het islamitische Congreslid Ilhan Omar, raakt Erdogan kwijt, zegt Bajalan. ‘Omar komt tegenwoordig op voor Turkse politieke gevangenen. Ze is helemaal niet pro-Erdogan. Omar denkt vanuit de belangen van de Somalische gemeenschap in de VS. Turkije investeert in Somalië, vandaar haar aanvankelijke sympathie. Maar de radicaal-linkse vleugel van de Democraten die ze vertegenwoordigt, sympathiseert met de marxistische YPG. Erdogan is zijn Amerikaanse vrienden kwijt aan het raken, is mijn indruk.’

’Erdogan is vastbesloten om de HDP, de derde partij van het land, definitief uit te schakelen’, stelt Barkey. Dit doet de Turkse president ook bij winst van Biden, die gezegd heeft de Turkse oppositie juist te willen steunen. ‘Erdogan wil een sterke positie tegenover Biden hebben en hem laten zien dat het Turkse volk achter hem staat. Daarom wil Erdogan nieuwe verkiezingen die moeten resulteren in een sterk mandaat, maar dan mag de HDP geen roet in het eten gooien’.

Parlementariërs zijn nu niet meer onschendbaar. HDP-parlementariërs kunnen daarom voor terrorisme worden aangeklaagd, omdat ze zogenaamd banden hebben met de Koerdische afscheidingsbeweging PKK. Barkey: ‘Erdogan gaat de HDP breken: alle HDP-Kamerleden uit het parlement verwijderen, alle overgebleven HDP-burgemeesters afzetten en in het voorjaar van 2021 nieuwe verkiezingen uitschrijven, zodat er niets meer van de HDP overblijft.’

‘Erdogan hoeft van Turkije geen eenpartijstaat te maken, zolang de oppositie verdeeld blijft of tandeloos is’, vult Bajalan aan. ‘De grootste oppositiepartij CHP is weliswaar seculier, maar steunt in grote lijnen de buitenlandse politiek van Erdogan. Datzelfde geldt voor de nationalistische partij IYI. En vanwege de repressie durven veel oppositiepolitici niet echt kritisch te zijn.’

Stevig aanpakken

Turkije was altijd al een regionale grootmacht, maar nu is er een leider die deze macht wil gebruiken voor een bepaald doel, stelt Barkey. ‘Vroeger verdedigde Turkije de status quo, nu wil Turkije de status quo juist veranderen en zorgt het overal in de regio voor onrust. Turkije investeert ook in deze gebieden: in Libië, in Syrië, in de Oostelijke Middellandse Zee, in de Kaukasus – maar ook op de Balkan, waar Turkije niet militair actief is.’

‘Toen Barack Obama nog president was, kon Erdogan niet zomaar alles doen. Maar Trump heeft hem vleugels gegeven’

Erdogan schermt vaak met Ottomaanse nostalgie, maar qua buitenlandse politiek lijkt Erdogans Turkije veel meer op het imperialistische Italië van Benito Mussolini, zegt Bajalan. ‘Ze zijn actief op de Balkan, in de Oostelijke Middellandse Zee, in Libië en last but not least de Hoorn van Afrika, precies die gebieden waar Italië actief was als imperialistische mogendheid.’ Erdogan voegt daar nog een scheutje Panturks nationalisme aan toe. ‘Turkije helpt nu ook Azerbeidzjan in de oorlog tegen Armenië.’

Omdat niemand hem stopt, blijft Erdogan maar doorgaan met zijn bully-politiek, aldus Barkey. ‘Toen Barack Obama nog president was, kon Erdogan niet zomaar alles doen. Maar Trump heeft hem vleugels gegeven. En hij neemt steeds meer risico, omdat zijn agressie onbestraft blijft.’

Ook Europa maakt geen vuist tegen Turkije, ook niet toen Erdogan begin dit jaar de vluchtelingendeal op losse schroeven zette en de poort naar Europa voor migranten opende. Zal Erdogan bij winst van Trump de vrijheid voelen om Europa weer te confronteren met een nieuwe vluchtelingencrisis? Barkey is sceptisch. ‘Dit is een wapen dat hij maar één keer kan gebruiken, een pistool met één kogel.’

Toch is Europa hier doodsbenauwd voor, vult Bajalan aan. ‘Dit is Erdogans grote troefkaart. Die heeft hij ook achter de hand als Biden de presidentsverkiezingen wint. Erdogan wil dat de dreiging van een nieuwe vluchtelingencrisis als een Zwaard van Damocles boven Europa’s hoofd hangt.’

Europa moet Erdogan stevig maar bedachtzaam aanpakken, vinden beide deskundigen. ‘Turkije is nog steeds belangrijk voor het Westen. Een ineenstorting van het land is onwenselijk, evenals een burgeroorlog’, zegt Barkey. ‘Dan verandert Turkije in een Irak of Syrië. En dan zijn we veel verder van huis. Het Westen moet Erdogan een voet dwars zetten, duidelijk maken dat zijn agressieve politiek niet werkt. Tegelijkertijd moet Turkije een perspectief geboden worden, dat goede samenwerking loont.’

De EU heeft echter één superwapen in huis, aldus Barkey: haar economische kracht. ‘Europa is feitelijk veel belangrijker voor Turkije dan de VS, vanwege de Turkse export naar de EU. En in Turkije zijn de mensen een zekere levensstandaard gewend geraakt. Kom je daaraan, dan worden de mensen boos. Erdogan kan niet voor het isolement kiezen, zoals dictators van straatarme landen. Dat heeft een economische prijs en dat pikken de mensen niet.’

‘We hebben een probleem met Turkije’, benadrukt Barkey. ‘Onder het leiderschap van Erdogan, vooral laatste zeven jaar, is Turkije openlijk antiwesters geworden. Daarvoor was Turkije dat ook al, maar alleen instinctief. Bijna de helft van de Turken staat vol overtuiging achter Erdogan. En van degenen die niet achter hem staan volgen velen hem toch maar, omdat ze bang zijn. Een Turkse rechter heeft mij onlangs in afwezigheid tot verzwaard levenslang veroordeeld, omdat ik tijdens de mislukte staatsgreep van 2016 in Istanbul was. Mijn persoon zou het bewijs zijn van buitenlandse, Westerse inmenging bij de coup. Dat Biden in een interview heeft gezegd dat hij de oppositie in Turkije wil steunen, wordt ook gezien als buitenlandse inmenging, als steun voor een nieuwe coup.’